POLITECHNIKA WARSZAWSKA

WYDZIAŁ ARCHITEKTURY

PRACA DYPLOMOWA

REWALORYZACJA WIERZBNIKA

- STAREGO MIASTA W STARACHOWICACH

dyplomant

MARCIN BEDNARCZYK

promotor

mgr inż. arch. ANDRZEJ FABIERKIEWICZ

sesja dyplomowa

listopad - grudzień 2000

KONSULTACJE:

OCHRONA ŚRODOWISKA KULTUROWEGO

KOMUNIKACJA

mgr inż. GRAŻYNA MARTUSEWICZ - WLAŹ

ZIELEŃ

arch. kraj. IRENA BAJERSKA

INFRASTRUKTURA

mgr inż. GRZEGORZ MARCZAK

URZĄD MIASTA W STARACHOWICACH

Naczelnik Wydziału Architektury, Urbanistyki i Ochrony Środowiska

mgr SZYMON JAROSZ

WPROWADZENIE

I. CZĘŚĆ ANALITYCZNA (STUDIA I ANALIZY)

1. POŁOŻENIE

2. RYS HISTORYCZNY

3. ANALIZA STRUKTURY FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNEJ

4. ANALIZA INWENTARYZACYJNA BUDYNKÓW

5. ANALIZA PODZIAŁÓW I STANU WŁASNOŚCI

6. ANALIZA KOMUNIKACYJNA

7. ANALIZA INFRASTRUKTURY MIEJSKIEJ

8. ANALIZA PROBLEMÓW FIZJOGRAFII I OCHRONY ŚRODOWISKA

9. ANALIZA - WALORYZACJA ELEMENTÓW KRAJOBRAZU MIEJSKIEGO

10. ANALIZA USTALEŃ PLANU OGÓLNEGO

     ORAZ STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA

11. PROBLEMY SPOŁECZNE

12. EKONOMIKA

II. CZĘŚĆ PROJEKTOWA

13. CEL OPRACOWANIA

14. IDEA OPRACOWANIA

15. ZASADY KOMPOZYCJI PRZESTRZENNEJ

16. KONCEPCJA FUNKCJONALNO - PRZESTRZENNA

17. STRUKTURA FUNKCJONALNA - USTALENIA OGÓLNE

18. STRUKTURA PRZESTRZENNA - USTALENIA OGÓLNE

19. OBSZRY STRUKTURALNE

20. ZABUDOWA

21. PODZIAŁY I STAN WŁASNOŚCI

22. KOMUNIKACJA

23. INFRASTRUKTURA MIEJSKA

24. OCHRONA ŚRODOWISKA

25. OCHRONA WARTOŚCI KULTUROWYCH

26. UWARUNKOWANIA REALIZACYJNE

27. EKONOMIKA

28. PRZYKŁADOWE USTALENIA REGULACYJNE DLA OBSZARU A i B

III. BIBLIOGRAFIA

CZĘŚĆ ILUSTRACYJNA I RYSUNKOWA

SPIS PLANSZ PROJEKTU DYPLOMOWEGO

SPIS RYSUNKÓW

PODZIĘKOWANIA

WPROWADZENIE

UZASADNIENIE PODJĘCIA TEMATU

W Polsce jest wiele miast, które nie są perłami myśli urbanistycznej i architektonicznej oraz nie posiadają zbyt wielu zabytków. Są to jednak miasta mające swój charakter oraz cechy historycznie wykształconego ośrodka. Szereg z tych miast jest zapomnianych, zaniedbanych lub wręcz zdewastowanych. W części z nich można zaobserwować żywiołowy rozwój i błędy wcześniejszego planowania. Widoczny jest brak należytej opieki zarówno ze strony władz miejskich, jak i służb konserwatorskich. Do grupy ośrodków zagrożonych taką degradacją zaliczyć można Wierzbnik - dawniej miasto, obecnie część Starachowic. Jest to fragment miasta, który wymaga stworzenia programu rewaloryzacyjnego.

TEREN OPRACOWANIA

Projektem objęty jest teren historycznie ukształtowanego układu urbanistycznego, ograniczonego trasami komunikacyjnymi (kolej, drogi) oraz współczesną zabudową.

Teren opracowania wyznaczają: linia kolejowa - trasa N-S - granica cmentarza przy ul.Iłżeckiej - ul.Iłżecka - Aleja Armii Krajowej - teren gimnazjum i dojazdu do gimnazjum - ul.Górna - ul.Kościelna - aleja Armii Krajowej - ul.Waryńskiego - boisko przyszłej szkoły ZDZ - ul.Kościuszki - linia kolejowa;

Dla dalszych działań rewaloryzacyjnych wskazane jest poszerzenie opracowania:

1. do ul.Wojska Polskiego (teren ZTB - możliwa przyszła zmiana funkcji);

2. do rzeki Kamiennej (od ul.17-go Stycznia do stacji ZEORK - możliwa przyszła zmiana funkcji);

3. do rzeczki Młynówki (dolina z zielenią miejską ew. określenie funkcji terenu);

4. do dawnej fabryki fornierów przy ul.Iłżeckiej (skrzyżowanie z ul Długą) - dolina Młynówki - ul Górna - teren historycznie przypisany Wierzbnikowi.

METODA PRAC BADAWCZYCH I PROJEKTOWYCH

Praca składa się z dwóch zasadniczych części: części analitycznej i projektowej.

W części pierwszej przeprowadzono studia i analizy: sytuacyjne, historyczne, powiązań funkcjonalno-przestrzennych oraz szczegółową inwentaryzację terenu. W tej części wykonano również autorską waloryzację wartości kulturowych krajobrazu miejskiego oraz opis wraz z wnioskami projektowymi.

Część projektowa składa się z: planu regulacyjnego (użytkowania terenu) - jako forma miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, planu operacyjnego (działań), schematów projektowych, wytycznych elewacyjnych, autorskich interpretacji zapisu planu regulacyjnego (plan, przekroje, przykładowa zabudowa, aksonometria) oraz części opisowej.

TERMINOLOGIA

Dla procesów przekształceń istniejącej struktury urbanistycznej stosuje się terminy: rewaloryzacja, rewitalizacja, renowacja, modernizacja czy też rehabilitacja.

"Rewaloryzacja" dotyczy zwykle przywrócenia wartości przestrzennych i użytkowych istniejącej historycznie strukturze urbanistycznej, przy spełnieniu wymogu przystosowania jej do współczesnych potrzeb, przede wszystkim funkcjonalnych. Rewaloryzacja obejmuje prace konserwatorskie i modernizację obiektów, rozumianą zwykle jako doprowadzenie istniejącej zabudowy do współczesnych standardów użytkowych. "Rewitalizacja" ujmuje ponadto tereny dzielnic staromiejskich, gdzie brak jest historycznej struktury. Dotyczy zatem całkowicie nowych zespołów zabudowy, które muszą być wprowadzone na tereny starych miast jako zabudowa uzupełniająca, a w niektórych ośrodkach jako dominująca. [47]

Rewitalizacja śródmieścia są to zmiany strukturalne polegające na wzmacnianiu aktywności i atrakcyjności jego przestrzeni wskutek skoordynowanej strategii sektorów publicznego i prywatnego. Są to celowe zmiany w jego zagospodarowaniu przestrzennym jako reakcja różnych podmiotów na zjawiska degradacji, stanowiące zagrożenia dla interesów prywatnych i dobra publicznego. [55]

W Wierzbniku jest wykształcona i nie zniszczona (poza pojedynczymi budynkami) struktura urbanistyczna. Głównie wymagane są zharmonizowane uzupełnienia zabudowy i uporządkowanie terenu, czyli działania rewaloryzacyjne. Natomiast znajdują się tereny, na których praktycznie nie było zabudowy, a propozycja zainwestowania w te obszary będzie raczej "witalizacją".

STAN BADAŃ

Stan badań urbanistycznych Wierzbnika nie przedstawia się imponująco. Głównie wykonano opracowania dotyczące układów przestrzennych zakładów hutniczych oraz osiedli robotniczych Starachowic.

Prace obejmujące swoim zakresem Wierzbnik to m. in.

W latach 70-tych zamierzano wykonać plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego Starego Miasta. Zamiar ten nie został zrealizowany.

1. POŁOŻENIE

Wierzbnik jest obecnie staromiejską, liczącą ok. 4 tys. mieszkańców (w granicach opracowania) częścią Starachowic

Starachowice - 60-tysięczne miasto powiatowe, położone w północnej części województwa świętokrzyskiego, nad rzeką Kamienną.

Do Kielc, stolicy województwa jest ok. 40 km; natomiast do Warszawy jak i do Krakowa po ok. 150 km.

Starachowice są środkowym ogniwem tzw. trójmiasta nad Kamienną (Skarżysko-Kamienna, Starachowice, Ostrowiec Świętokrzyski oraz ponownie miasta Wąchock i Kunów).

Główne szlaki komunikacyjne (droga krajowa nr 42 i szlak kolejowy) przebiegają równolegle do rzeki łącząc wymienione miasta (węzeł kolejowy i drogowy w Skarżysku oraz powiązania w kierunku południowo-wschodnim - kierunek Sandomierz i dalej Rzeszów).

Po północnej stronie rzeki znajduje się Przedgórze Iłżeckie z Lasami Iłżeckimi (Starachowickimi), natomiast na południe od miasta znajdują się Góry Świętokrzyskie i Płaskowyż Suchedniowski wraz z Puszczą Świętokrzyską (Lasami Siekierzyńskimi).

2. RYS HISTORYCZNY

2.1. Ważniejsze daty z dziejów Wierzbnika i okolicy
[poz.bibl.13 oraz 12,14,21,25]

1094 - Książę Władysław Herman aktem darowizny przekazał biskupowi krakowskiemu ziemie, które połączyły dobra iłżeckie z obszarem łysogórskim w jeden organizm dóbr biskupich.

1179 - Sprowadzenie nad Kamienną Cystersów z Morimond w Burgundii przez biskupa krakowskiego Gedkę (Gedeona) przy współudziale księcia Kazimierza Sprawiedliwego

1249 - Książę Bolesław Wstydliwy, udziela przywileju konwentowi Cystersów na handel solą i na poszukiwanie płodów kopalnianych na obszarze księstwa sandomierskiego i krakowskiego.

1435 - 1441 - Lata uzyskania przez opactwo Benedyktynów dwu nieistniejących dzisiaj osad: Lenartów Most - wieś lokowana na lewym (nie klasztornym) brzegu rzeki Kamiennej, między Dziurowem i Krzyżową Wolą, prawdopodobnie na miejscu późniejszej Kuźnicy Wierzbuntowskiej, która dała początek Wierzbnikowi, oraz Florencja - lokowana na prawym brzegu rzeki Kamiennej koło Lenartowego Mostu między Rzepinem i Boleszynem.

1442 - Rok spisu majątku opactwa Benedyktów, w którym po raz pierwszy wymieniono osady: Lenartów Most i Florencja - tereny te leżały między włościami rycerskimi i Cystersów wąchockich; rozciągały się od ujścia Lubianki aż do ujścia Świśliny do Kamiennej.

1454 - Kazimierz Jagiellończyk nadaje Wąchockowi prawa miejskie.

1470 - Brak w spisach osady Florencja, później zanika również Lenartów Most.

1529 - Rejestr opactwa na Łyścu określa osady klucza rzepińskiego na Rzepin, Rzepinek, Dziurów, Pawłów i miejsce Lenartowego Mostu nową osadę nad rzeka Kamienną - Wenecję, która rozpościera się na prawym brzegu rzeki Kamiennej, na lewo od ujścia rzeki Lubianki.

1530 - Cystersi Wąchoccy wydzierżawili kuźnicę w Krzyszowej Woli (dziś Krzyżowa Wola na prawym brzegu rzeki Kamiennej) za sumę 18 grzywien.

1547 - Dokument Cystersów wymienia kopalnię rudy żelaza "Minerę Starzechowską". Nazwa ta prawdopodobnie powstała od nazwiska Starzechowskich, rodziny ówczesnych" kuźniaków". Rudnica ta wyrosła prawdopodobnie obok dużo starszej rudnicy w Krzyszowej Woli.

1571 - W Kuźnicy Starachowickiej Stefan Batory zamówił kule armatnie.

1624 - Opat benedyktynów z Łyśca Bogusław Boxa z Siemkowic (Radoszewski) Radoszowski na mocy przywileju króla Zygmunta III Wazy z dnia 16 stycznia na gruncie zakupionym od wdowy Kowalskiej "wedle sadzawki za Rudą Starzechowską" prawdopodobnie w miejscu byłej osady Lenartów Most założył miasto Wierzbnik. Zezwolenie lokacyjne nie określało powierzchni Wierzbnika, dawało natomiast mieszczanom prawo do trzech jarmarków rocznie i dwóch targów tygodniowo.Z późniejszych dokumentów wiadomo, że owa lokacja nie została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi zwyczajami (Radoszowski z powodu przeniesienia na inne biskupstwo nie dopełnił wszystkich czynności i obowiązków związanych z założeniem nowego miasta). Zabrakło wówczas załącznika określającego prawa i obowiązki osadników. Dopełnieniem powinności zajął się jeden z następców Bogusława Radoszowskiego, opat Stanisław Sierakowski.

1626 - Wybudowanie i uposażenie drewnianego kościoła w Wierzbniku przez opata Radoszowskiego.

1627 - Prawa lokacyjne z 1624 roku zostały potwierdzone przez Trybunał Lubelski.

1635 - W dniu 20 marca król władysław IV potwierdza lokalizację miasta Wierzbnik. "Miasto graniczy na wschód ze wsią Michałowem, na południe ze wsią zw. Wanacją, na zachód ze wsią Starachowicami, górniczą, na wsch. ze wsią Lipie...."

1657 - Nowy przywilej założenia miasteczka Wierzbnik przez opata Benedyktynów ze Świętego Krzyża na Łysej Górze Stanisława Sierakowskiego z Bolesławic, sekretarza Władysława IV z dnia 16 września, który określa: wielkość miasta na 62 domy + 2 komisarza; przywileje dla mieszkańców m.in.:

1. wolne łowienie ryb w rzekach i w stawie - płatne 12 groszy w roku na św. Michała Archanioła;

2. wolność robienia wina, miodów i gorzałek - płatne 30 groszy od każdego garnca wartości 2 złotych polskich;

3. wolno obywatelom "zażywać Lasów y Borów tak na budynki iako y na domowe potrzeby, za wiadomości urzędnika naszego Rzepińskiego";

4. uwolnienie obywateli Wierzbnika - "od wszelkiej robocizny Dworskiej y od Podróży..."

5. czynsz z każdego domu, z ról, ogrodów i łąk płatny 1 złotych 6 groszy na święto Marcina;

6. obowiązek mieszkańców do naprawy Stawu Wierzbnickiego;

7. oddawać dziesięciny ze wszystkich pól i ogrodów;

8. "...Obywatelom Miasta Wierzbnika Poddanym naszym wszelką obronę y łaskę oświadczać będziemy".

- Wierzbnik liczył 12 domów, w których zamieszkiwało 165 osób. Od 1624 roku miastu przybył tylko jeden budynek.

1681 - Opat Benedyktów Hieronim Jaxa z Komornik Komornicki wybudował w Wierzbniku kościół z kamienia miejscowego.

1688 - Założenie w Wierzbniku parafii przez Jana Małachowskiego biskupa krakowskiego. Erekcja kościoła z dnia 28 kwietnia.

1698 -Informacja o istnieniu kuźnicy w Wierzbniku.

1741 - Biskup Kunicki sufragan krakowski, przeprowadza konsekrację (uroczyste poświęcenie) kościoła w Wierzbniku pod wezwaniem Świętej Trójcy.

1780 - Wszystkie prawa i przywileje Wierzbnika potwierdzone zostały powtórnie przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

1788 - 1 Maja tegoż roku podsędek ziemski, radomski Strasz występując jako pośrednik w sporze Cystersów z Wąchocka a Benedyktynami z Łyśca "o miasto Wierzbnik z przyległościami" przystąpił do rozgraniczenia posiadłości. Cystersi od ponad stu lat dowodzili, że opat Radoszowski zakupując od wdowy Kowalskiej dożywocie na sołectwo w pobliżu sadzawki za Rudą Starzechowską, nie miał prawa stawiać w owym sołectwie miasteczka. Benedyktyni twierdzili, że są posiadaczami tychże ziem. Obie strony zarządziły znowu odroczenie i spór trwał kolejne 30 lat, aż do przejęcia miasteczka Wierzbnik przez Dyrekcję górniczą.

1789 - Uchwalenie konfiskaty dóbr świętokrzyskich biskupstwa krakowskiego początkiem akcji wywłaszczeniowej, która z czasem doprowadza do skupienia w rękach państwa całej doliny Kamiennej (od Mroczkowa do Nietuliska).

1802 - Rząd austriacki zażądał ustąpienia sobie prawa kopania rudy w dobrach benedyktyńskich na terenach Wierzbnika i Michałowa. Odpowiedź była negatywna.

1812 - Powodzie nad Kamienną, poniszczone urządzenia w wielu zakładach.

1813 - Zakonnik benedyktyński Wiktor Berger ufundował dla parafii w Wierzbniku dzwon; w roku następnym został proboszczem w tej parafii.

1816 - Powstaje szkoła przy wierzbnickiej parafii.

1817 - Stanisław Staszic sporządził projekt "kombinatu nad rzeką Kamienną oparty na potencjale energetycznym i transportowym rzeki. Punktem węzłowym miały być Starachowice, gdzie kończył się cykl wytopu, a zaczynało się walcowanie.

1818 - Dyrekcja Górnicza Królestwa przejmuje od:

- klasztoru Cystersów w Wąchocku kuźnice w Starachowicach i w Bzinie za folwark Tarczek;

- w dniu 1 czerwca od Benedyktynów z Łyśca Wierzbnik z wsiami: Michałowem, Wenecją, Dziurowem, Kuczowem oraz okolicznymi lasami za folwarki Starą i Nową Słupię i przystępuje do realizacji wzdłuż koryta rzeki Kamiennej tzw. "ciągłego zakładu fabryk żelaznych".

1820 - W Wierzbniku było 61 domów, wszystkie drewniane, podczas gdy w Wąchocku było ich 2 murowane i 160 drewnianych.

1822-1836 - budowa zakładów hutniczych w Starachowicach wg koncepcji Stanisława Staszica.

1827 - Powstaje nowy plan rozbudowy przemysłu górniczo-hutniczego dla Zagłębia Staropolskiego opracowany przez Fryderyka Lempego. Plan został oparty na szczegółowym rozpoznaniu paliwowo-energetycznym i surowcowym. Program ten stanowił modyfikację planów Staszica, ograniczający głównie lokalizację do doliny Kamiennej.

1832 - Założenie cmentarza grzebalnego przy ul. Iłżeckiej.

1842-1846 - kompleksowa przebudowa zakładów hutniczych wg koncepcji F. Lempe i F. Girarda - m.in. powiększone stawy w Starachowicach i Michałowie (sięga na przedpola Wierzbnika) i budowa nowego kanału fabrycznego; w związku z robotami hydrologicznymi zlikwidowany zostaje staw wierzbnicki. W Starachowicach powstaje pierwsze osiedle robotnicze.

1848-1862 - regulacja drogi Skarżysko (wówczas Bzin) - Ostrowiec oraz leżących przy niej wsi (na terenie dzisiejszych Starachowic były to: Krzyżowa Wola, Starachowice Wieś, Wanacja, Michałów Miejski)

1864 - Ukaz carski nadał chłopom na własność ziemię na której pracują;

- Staraniem ks. Piotra Dymitera cmentarz kościelny w Wierzbniku opasano murem.

1869 - Tracą prawa miejskie Wąchock i Iłża.

1870 - Wierzbnik i Bodzentyn tracą prawa miejskie ( Wierzbnik odzyska je w 1915 r.);

- W marcu zawarto kontrakt z bankierem Antonim Fraenklem na sprzedaż rządowych zakładów górniczo-hutniczych. W skład zakupionej jednostki gospodarczej wchodziły "zakłady: starachowicki, michałowski, brodzki i nietuliski wraz z lasami iłżeckimi.

1875 - Wybudowanie szkoły w Wierzbniku

1881-1885 - Przebudowa kościoła przez ks. Pawła Kołdę - przedłużenie nawy i dostawienie kaplicy, na cmentarzu koło kościoła wysadzono ok. 30 lip, kościół pokryto gontem, przebudowano wieżę z drewna (modrzew) i pokryto ją blachą cynkową.

1885 - Wierzbnik uzyskał linię kolejową z Bzina (obecnie Skarżysko-Kamienna), w 1887 roku dotarła do Bodzechowa za Ostrowcem.

1891 - Założenie cmentarza żydowskiego na skraju miasta.

1892 - Ks. Paweł Kołda powiększa kościół do rozmiarów dł. 36,5 m, szer. 8,5 m, który mieści 1150 osób.

1897 - Decyzja o budowie nowego zakładu hutniczego w Starachowicach.

1899 - Przebudowa zakładów hutniczych (wielkiego pieca) i rozbudowa po drugiej stronie linii kolejowej (stalownia).

1903 - Powódź rzeki Kamiennej zniszczyła: zakład i staw w Michałowie, tartak wodny i zaporę w Brodach Iłżeckich. W Wierzbniku na budynku stacji kolejowej miejsce, do którego sięgała woda upamiętnia tabliczka na wysokości ok. 1,5 metra.

1905 - Wybudowanie synagogi w Wierzbniku.

1907 - Powołano koło Polskiej Macierzy Szkolnej, które zabiegało u władz o zgodę na otwarcie szkoły prywatnej lub ochronki. W Wierzbniku otwarto: szkołę dla dzieci robotniczych, bibliotekę i powołano straż. Ponadto utworzono osobną gminę żydowską.

1912 - Zamknięcie cmentarza przy ul. Iłżeckiej i otwarcie nowego przy ul. Bocznej.

1915 - 9 października Wierzbnik stał się siedzibą władz powiatowych, przeniesionych z Iłży, po jej zniszczeniu w okresie walk.

- 15 czerwca rozporządzenie władz austriackich o prawach miejskich dla Wierzbnika i siedzibie Komendy Powiatowej.

1918 - wybudowanie dworca kolejowego. Przy ul. Starachowickiej powstaje pierwsza w mieście Księgarnia Polska.

1919 - rada Miejska oddaje remizę przy ul.Kolejowej na szkołę.

1920 - W maju uruchomiono wielki piec, walcownię i piec martenowski.

- 1 lipca na konkurs na kolonie mieszkaniową ogłoszony przez Zakłady Starachowickie nadesłano sześć prac - wygrał architekt Henryk Stifelman.

1921 - W Warszawie podjęto decyzję o budowie fabryki zbrojeniowej w Starachowicach.

- Obszar miasta obejmował 424 ha, ludność wynosiła 5459 osób.

1920-1925 - W Starachowicach powstają osiedla robotnicze i urzędnicze.

1926 - Dnia 31 stycznia zgromadzenie parafialne uchwala rozbudowę kościoła. Projekt powierzono architektowi Stefanowi Szyllerowi.

- Wybudowano fabrykę uzbrojenia i amunicji, rozbudowano zakład hutniczy (stalownia, walcownia, odlewnia).

1931 - Wierzbnik obejmował 452 ha zamieszkany przez 7379 osób.

- 18 kwietnia Rada Miejska powzięła decyzję o przyłączeniu do Starachowic z propozycją nazwy Wierzbnik-Starachowice.

1932 - Oddano do użytku murowany budynek szkoły powszechnej (obecnie Liceum Ekonomiczne).

1935 - Wytyczenie trzech szlaków turystycznych: do Iłży, przez Chybice do Nowej Słupi, przez Lubienię do "Tatr Brodzkich".

- W Starachowicach (niedaleko stacji kolejowej w Wierzbniku) powstaje podstacja elektryczna dla pierwszej polskiej przesyłowej linii wysokiego napięcia relacji Mościska (dziś Tarnów) - Starachowice. Był to fragment projektowanej linii Rożnów - Warszawa.

1936 - W Starachowicach powstają kolejne osiedla robotnicze.

1939 - Dnia 24 stycznia decyzją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych do Wierzbnika przyłączono osadę fabryczną Starachowice (kolonie, fabrykę amunicji, Wielki Piec); powierzchnia miasta liczyła 1129 ha, a ludność 24540 osób zamieszkałych w 1796 domach.

- 28 marca - Zarządzenie MSW zmienia nazwę miasta Wierzbnik na Starachowice-Wierzbnik.

- 2-4 września - Naloty na zakłady i tory kolejowe.

- 6 września - Obrona miasta na Wanacji (rozjazd z Ostrowca do Wierzbnika i Wąchocka).

- Podporządkowanie zakładów koncernowi Herman Goering Werke.

1940 - 12 czerwca - Pierwsza łapanka na terenie miasta i w kościele w Wierzbniku.

1942 - 6 września - Egzekucja 16 Polaków na wierzbnickim Rynku.

1943 - 7 sierpnia - Akcja oddziału Antoniego Hedy ps. Szary na areszt - uwolnienie 60 więźniów politycznych.

1944 - marzec - Dokonano wielu łapanek i aresztowań w zakładach i w mieście.

- 25 maja - Zamach na inspektora gestapo Ericha Schutza na Rynku. Zamachu dokonali Zdzisław Zieniewicz ps. Alter i Bolesław Papi ps. Czerw.

- lipiec - Likwidacja getta na terenie zakładów.

- sierpień i wrzesień - Nasilają się łapanki i wywozy na roboty do Niemiec.

1945 - 17 stycznia wkroczenie wojsk Armii Czerwonej.

- Starachowice-Wierzbnik siedzibą powiatu iłżeckiego.

1948 - Na kongresie zjednoczeniowym PPS i PPR przed Gmachem Głównym Politechniki Warszawskiej zaprezentowano pierwsze ciężarówki Star.

1949 - Miasto rozporządzeniem Ministerstwa Administracji Publicznej zmienia nazwę na Starachowice.

1950 - Oddano do użytku Zakładowy Dom Kultury i szpital (prace zaczęte jeszcze przed wojną).

- Zaczęto budowę osiedla Wierzbnik II powyżej starego Wierzbnika wg projektów zespołu prof. Hanny Adamczewskiej-Wejchert.

- Wybudowano kolejkę wąskotorową do Iłży (plany wybudowania kolejki przez Iłżę, Lipsko do Solca nad Wisłą były już w dwudziestoleciu międzywojennym).

1952 - Do Starachowic przyłączono Wanację i południowe tereny podmiejskie.

- Starachowice wydzielone z powiatu zostają samodzielnym miastem.

1953 - Powstanie jedynego w Polsce Zakładu Topienia Bazaltu (w dawnym Wierzbniku).

1956 - Miasto otrzymuje stałą komunikację autobusową ZKM.

1957 - W Starachowicach odkryto piecowisko z 55 dymarkami jako ślad starożytnego hutnictwa świętokrzyskiego.

1962 - Ukończono budowę głównej arterii komunikacyjnej północnej części miasta: wówczas Aleja Manifestu Lipcowego, obecnie Aleja Armii Krajowej.

1968 - Ostateczne wygaszenie Wielkiego Pieca.

1970 - Zakończono eksploatację rudy żelaza w kopalni Majówka.

1972-78 - Powstaje osiedle w rejonie ul. Waryńskiego (bloki mieszkalne oraz pawilony przy Al. Manifestu Lipcowego).

1973 - Przebudowano ul. Kolejową

- Zasypano kanał prowadzący niegdyś od Wielkiego Pieca do zbiornika michałowskiego (obecnie ul. Kanałowa za linią kolejową).

1974 - odsłonięcie pomnika na Rynku oraz modernizacja płyty Rynku

1975-80 - Kompleksowa gazyfikacja Starego Miasta.

1976 - Oddano do użytku szkołę podstawową (nr 10), wcześniej jako podstawówka (nr 4) funkcjonowała szkoła - obecnie Liceum Ekonomiczne.

1977 - Przebudowa ul. Marszałkowskiej (obecnie Marsz. J. Piłsudskiego) od ul. Krywki do ul. Kolejowej.

1983 - marzec - Przyłączenie Michałowa do Starachowic, obszar miasta wzrasta z 19 do 32 km, a ludność przekracza 50 tysięcy.

- Przebudowa ul. Kolejowej; zmiana organizacji ruchu na ul. Marszałkowskiej (jeden kierunek); wybudowano nowa pętlą autobusową przy dworcu kolejowym (dotychczas była w Rynku) na zaniedbanym terenie (wielkie bajoro) dawnej stacji kolejki wąskotorowej.

1984 - U zbiegu Al.Wyzwolenia i ul.17 Stycznia, w rejonie walk o miasto 6 września 1939 roku wzniesiono pomnik projektu arch. Witolda Niewiadomskiego.

1987 - Elektryfikacja linii kolejowej przebiegającej przez Starachowice.

1989 - Rozbudowa wierzbnickiego kościoła wg projektu arch.arch. Wiktora Zina i Andrzeja Kadłuczki

1999 - Ukończono budowę wiaduktu łączącego północną i południową część miasta.

od 2000 - najnowsze wydarzenia z Wierzbnika

Rozwój Wierzbnika jest ściśle związany ze Starachowicami przynajmniej od początku XIX w. (ze względu lokalizacji zakładów przemysłowych), a w 1939 został praktycznie wchłonięty przez Starachowice.

1624 - 1817

POWOLNY ROZWÓJ MIASTECZKA

OKRES MIĘDZY LOKACJĄ WIERZBNIKA

A BUDOWĄ ZAKŁADÓW WG KONCEPCJI S.STASZICA

(1817) 1822 - 1836 (1839)

CIĄGŁY ZAKŁAD FABRYK ŻELAZNYCH NAD KAMIENNĄ - PLAN I

OKRES MIĘDZY BUDOWĄ ZAKŁADÓW WG KONCEPCJI S.STASZICA

A BUDOWĄ ZAKŁADÓW WG KONCEPCJI F.LEMPEGO I F.GIRARDA

(1839) 1842 - 1870 / 1887

CIĄGŁY ZAKŁAD FABRYK ŻELAZNYCH NAD KAMIENNĄ - PLAN II i III

OKRES MIĘDZY BUDOWĄ ZAKŁADÓW WG KONCEPCJI F.LEMPEGO I F.GIRARDA

A SPRZEDAŻĄ ZAKŁADÓW A.FRAENKLOWI / WYBUDOWANIEM LINII KOLEJOWEJ

BZIN-BODZECHÓW

1870 / 1887 - 1903 (1915)

GOSPODARKA PRYWATNA W ZAKŁADACH STARACHOWICKICH

OKRES MIĘDZY SPRZEDAŻĄ ZAKŁADÓW A.FRAENKLOWI / BUDOWĄ LINII KOLEJOWEJ

A POWODZIĄ I PRZEBUDOWĄ ZAKŁADÓW (RZĄDAMI AUSTRIACKIMI)

1918 / 1921 - 1939

INWESTYCJE PAŃSTWOWE W ZAKŁADACH STARACHOWICKICH

OKRES MIĘDZY ODZYSKANIEM NIEPODLEGŁOŚCI / BUDOWĄ ZAKŁADÓW ZBROJENIOWYCH

A POŁĄCZENIEM STARACHOWIC I WIERZBNIKA / II WOJNĄ ŚWIATOWĄ

1945 - 2000

WSPÓŁCZESNY ROZWÓJ WIERZBNIKA JAKO DZIELNICY STARACHOWIC

3.1. Powiązania funkcjonalne

3.1.1. Powiązania komunikacyjne

a. komunikacja kolejowa

Wierzbnik położony jest przy linii kolejowej Skarżysko-Kamienna - Sandomierz. Znajduje się tu główny dworzec miasta Starachowice Wschodnie (połączenia lokalne oraz bezpośrednie pośpieszne z Warszawą, Łodzią, Radomiem, Przemyślem, Rzeszowem, Zagórzem).

b. komunikacja drogowa

Podstawowy szkielet układu ulicznego został wykształcony (wymuszony) przez : naturalny przebieg cieków wodnych - rzek Kamiennej i Młynówki oraz otaczających je stromych zboczy, tarasowe ukształtowanie terenu (górny i dolny) w północnej części miasta, historyczny rozwój osadnictwa i przemysłu oraz związany z nimi przebieg linii kolejowych i dróg zewnętrznych.

Przez teren opracowania przebiega historycznie ukształtowana, równoległa do linii kolejowej droga łącząca Starachowice (obecnie tzw. Dolne) poprzez Wierzbnik do Iłży. Obecnie droga ta stanowi ważne powiązanie w komunikacji miejskiej. W części nastąpił rozdział ruchu na dwie drogi jednokierunkowe (ul.Piłsudskiego i ul.Kolejowa - w latach 70-tych), ponadto w rejonie Rynku występują pewne zakłócenia - ostre zakręty oraz wąskie gardło ul. Iłżeckiej. Od północy i od wschodu rejon starego miasta graniczy z Aleją Armii Krajowej, która jest najważniejszą ulicą północnej części Starachowic - wyprowadzającą ruch z centrum miasta w kierunku wschodnim (Iłża, Brody Iłżeckie), południowym (nowe osiedle mieszkaniowe, Ostrowiec Świętokrzyski, Nowa Słupia, Bodzentyn, Kielce). W 1999 i 2000 roku miejski ruch komunikacyjny został znacznie usprawniony przez wybudowanie wiaduktu wraz z drogami dojazdowymi. Uciążliwym punktem, mimo sygnalizacji świetlnej jest skrzyżowanie wspomnianych tras (W-Z i N -S) w rejonie ul.Iłżeckiej.

c. komunikacja publiczna

Obszar jest bardzo dobrze skomunikowany z pozostałymi częściami miasta, większość miejskich linii autobusowych przebiega Aleją Armii Krajowej - ul.Targową w kierunku południowym (część kursów przebiega przez wiadukt), nieco gorsza dostępność miejskiej komunikacji ma zachodnia część terenu opracowania - rejon ul.Piłsudskiego (główna relacja to wschód - zachód). Autobusy MZK kursują ulicami: Al. Armii Krajowej, Targową, Iłżecką, Rynkiem, Wysoką, Piłsudskiego, Krótką, Kolejową. Naprzeciw dworca kolejowego oraz przy ul.Wysokiej znajdują się przelotowe przystanki wszystkich kursów komunikacji PKS. Również przy dworcu kolejowym, a także w Rynku znajdują się postoje taksówek.

d. komunikacja piesza

W związku z istniejącym na terenie programem funkcjonalnym (dworzec PKP, przystanki PKS, kościół, targowisko, usługi w parterach zwartej zabudowy) mają miejsce powiązania piesze. Głównie są to wszelkie ciągi piesze z północnej części miasta (centrum i osiedla mieszkaniowe) - występujące w układzie prostopadłym do ul Piłsudskiego; wzdłuż ul.Wojska Polskiego (poza opracowaniem); wzdłuż ul.Kilińskiego (z odgałęzieniem ul.Słowackiego i za pawilonami przy Alei Armii Krajowej); dzikie przejście przy SP 10 i oficynach Rynku; wydzielony ciąg pieszy od ul.Staffa (przejście pod Al. Armii Krajowej) przy SP10 i Szkole Ekonomicznej do Rynku. Na linii ulic: Piłsudskiego - Rynek - Iłżecka następuje połączenie się tych powiązań oraz zarysowują się tylko dwa przejścia dalej w kierunku południowym (przy targowisku i przejeździe kolejowym oraz przy dworcu w kierunku osiedla Wierzbowa).

a. ciągi handlowe

Handel zlokalizowany jest przy Rynku oraz wzdłuż ulic: Piłsudskiego, Wysokiej, Niskiej, Krótkiej, Iłżeckiej, Spółdzielczej. Najważniejszym ogniwem handlowym jest położone między ul. Targową i rozjazdem wiaduktu targowisko (powiatowe) - główne targi wtorek, czwartek i sobota (z wydłużeniem na poprzedzające wieczory).

b. sieć oświaty

Na terenie opracowania i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się: przedszkole nr 7 (Al. Armii Krajowej 8); SP nr 10 (Al. Armii Krajowej 1); Gimnazjum nr 2 (ul.Iłżecka 39); Liceum Ekonomiczne oraz Zasadnicza Szkoła Zawodowa (ul.Kościelna 7); w budowie jest Zespół Szkół Zakładu Doskonalenia Zawodowego (ul.Wojska Polskiego). Szkoła podstawowa i gimnazjum obsługują wschodnią część miasta (planowane osiedla). W przyszłości, po wybudowaniu tam szkół, istniejące obiekty będą w pełni obsługiwały rejon Starego Miasta (z rezerwą na wzrost mieszkańców tego terenu w wyniku działań projektowych).

Należy przewidzieć rozbudowę Liceum Ekonomicznego (duży program i niedostateczna sala gimnastyczna).

c. sieć opieki zdrowotnej

Sieć ta oparta jest przede wszystkim na przychodni rejonowej nr 7 zlokalizowanej w budynku przy ul.Kilińskiego 24. Ponadto istnieje (na bazie dawnej przychodni rejonowej) Punkt Zabiegowy (budynek przy ul.Spółdzielczej 21). W 1999 roku została oddana do użytku publicznego specjalistyczna przychodnia i klinika okulistyczna (niepubliczna) przy ul.Kilińskiego 26. Ponadto przy ul.Reja (ok. 200 metrów od północnej granicy opracowania) znajduje się Środowiskowy Dom Pomocy Społecznej, z którego usług korzystają m.in.: osoby w podeszłym wieku, z różną niepełnosprawnością.

d. urzędy pocztowe

Urząd pocztowo - telekomunikacyjny znajduje się przy ul.Piłsudskiego 15 (w ostatnich latach trzykrotnie zmieniano lokalizację, ale w obrębie Starego Miasta).

e. kościoły

Jednym z najważniejszych punktów charakterystycznych dla Wierzbnika jest kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy zlokalizowany ponad Rynkiem, przy ul.Kościelnej.

f. rekreacja i rozrywka

Tereny sportowe znajdują się na zachodnim skraju Wierzbnika (przy os.Skarpa) - trawiaste boisko do piłki nożnej oraz asfaltowe boiska do gier zespołowych (w niedalekiej przyszłości tereny te zostaną przejęte przez szkołę ZSZ). Przy ul.Wojska Polskiego (ok. 200 metrów od granicy opracowania) znajduje się jedyna w mieście kryta pływalnia.

g. usługi kultury

W tej sferze życia miejskiego występuje największy niedostatek w rejonie opracowania projektu. Do lat 90-tych istniało kino Robotnik (ul.Kolejowa - naprzeciwko dworca kolejowego); obecnie jest to bar i dyskoteka. Niestety pozostałe obiekty kultury znajdujące się w pobliżu ok. 200 - 300 metrów od granic opracowania ograniczyły swą działalność (np. dawny EMPIK to obecnie biblioteka publiczna zaś Spółdzielczy Dom Kultury to aktualnie biura prawnicze i poselskie). Nie należy zapominać o działalności kulturalnej mającej i mogącej się odbywać w obiektach wspominanych placówek oświatowych. W podziemiach przychodni przy ul. Kilińskiego znajduje się pracownia fotograficzna (stamtąd pochodzą m.in. zdjęcia historyczne Wierzbnika wykorzystane w niniejszym opracowaniu).

Starachowice położone są bardzo korzystnie krajobrazowo, szczególnie w lewobrzeżnej części miasta, na urozmaiconych morfologicznie zboczach doliny Kamiennej. Wierzbnik położony jest właśnie na północnej - lewobrzeżnej stronie tej doliny. Dno doliny w rejonie Wierzbnika osiąga poziom około 202 m n.p.m., zaś rzędne terenu opracowania wahają się od 205 do 242 m n.p.m. Nachylenie stoków wynosi średnio 8 - 12% (lokalnie więcej).

Miasto jest niezwykle eksponowane od strony południowej (Góra Trzech Krzyży - dawniej Miechowa, droga Skarżysko - Ostrowiec, tereny położone powyżej - za tą drogą - os. Wanacja i os. Południe). W widokach z tych miejsc, położony w dolinie Wierzbnik ginie na tle blokowisk Starachowic powstałych w okresie powojennym, a drobna zabudowa w zieleni (oraz miejscami niezabudowane tereny) stanowi zieloną enklawę w mieście - z wyjątkiem parku miejskiego.

Układ topograficzny, ograniczenia hydrologiczne a także w późniejszym okresie linia kolejowa, sprawiły że w Wierzbniku zarysowuje się obecnie wydłużony układ zwartej przyulicznej zabudowy - ulice: Piłsudskiego, Wysoka, Niska, Rynek, Iłżecka oraz historyczna droga na południe (ul.Krótka i ul.Spółdzielcza, a za przejazdem kolejowym ul.17-go Stycznia).

Występuje tu zwarta zabudowa przyuliczna z usługowymi parterami. W XX wieku, kiedy to nastąpił żywiołowy rozwój miasta na północnym zboczu doliny rzeki Kamiennej nie wykształciły się ciągi zabudowy miejskiej mimo, że historycznie istniały drogi - dziś ul.Kilińskiego i ul.Kościelna. W tym przypadku ograniczeniem jest zróżnicowanie terenu.

Tak wykształcony układ jest elementem krystalizującym strukturę przestrzenną miasta.

Pomiędzy zabudową Wierzbnika i nowymi osiedlami, w połowie zbocza doliny usytuowanych jest kilka obiektów o charakterze oświatowo-rekreacyjnnym. Są to od wschodu: kryta pływalnia, boiska spółdzielni mieszkaniowej (obecnie w budowie szkoła zawodowa, która przejmie ten teren), Szkoła Podstawowa nr 10, Liceum Ekonomiczne, Gimnazjum nr 2. Dodatkowym terenem zielonym jest obszar znajdujący się przy kościele. Niestety można stwierdzić, że tereny te nie są dostatecznie powiązane funkcjonalnie ze sobą, a miejscami przedziela je zabudowa mieszkaniowa zarówno jednorodzinna, jak i osiedlowa.

Poza granicami opracowania, po południowej stronie linii kolejowej, znajdują się tereny przemysłowe i magazynowe. Od strony Starachowic (Dolnych) są to: odlewnia żeliwa (powstała na początku XX wieku), stacja energetyczna (z lat 30-tych - dla pierwszej polskiej napowietrznej linii wysokiego napięcia), tereny baz materiałowych - dawniej tartak, obecnie składy i skupy złomu, po zakład metalowy, bazę budowlaną i stacje benzynową przy wiadukcie. Tereny te są dość dobrze widoczne zarówno z południowej jak i północnej - wyżej położonych części miasta, a przede wszystkim z okien pociągów i ulic: Piłsudskiego, Kolejowej, Spółdzielczej i z wiaduktu. Obszar położony między stacją energetyczną a wiaduktem ( i dalej do ul.17-go Stycznia) jest bardzo zaniedbany przestrzennie i dysharmonizujący z zabudową Wierzbnika oraz płynącą nieopodal Kamienną.

3.3.1. Należy usprawnić układ komunikacyjny w rejonie Rynku.

3.3.2. Dokonać uzupełnień zabudowy na terenach zabudowanych ekstensywnie.

3.3.3. Powiązać tereny śródskarpia począwszy od Parku Miejskiego przez tereny szkół aż do doliny Młynówki.

3.3.4. Wprowadzić zieleń wysoką oddzielającą Wierzbnik od osiedli mieszkaniowych oraz korekta istniejącej zieleni w celu poprawy widoków od południa.

3.3.5. Należy stworzyć kompleksowy program zagospodarowania doliny Kamiennej w powiązaniu z miastem.

W inwentaryzacji uwzględniono także budynki leżące w bezpośrednim sąsiedztwie granicy opracowania, a mające podobny charakter zabudowy ( 30 budynków ), natomiast nie wliczono budynków - bloków wielorodzinnych w zabudowie osiedlowej ( znajdujących się na terenie opracowania - 9 budynków i w najbliższym sąsiedztwie - 12 budynków ).

ANALIZA 399 BUDYNKÓW

4.1. Konstrukcja i stan techniczny

4.1.1. konstrukcja

80,40% murowane

7,27% drewniano-murowane

11,05% drewniane

1,28% inne ( np. pawilony )

23,69% jednokondygnacyjne (lub z małym poddaszem nieużytkowym)

19,95% jednokondygnacyjne z poddaszem (użytkowym lub możliwością łatwej adaptacji)

31,17% dwukondygnacyjne (lub z małym poddaszem nieużytkowym)

18,20% dwukondygnacyjne z poddaszem (użytkowym lub możliwością łatwej adaptacji)

6,99% trzy- i więcej -kondygnacyjne

23,43% budynków jest w stanie dobrym

40,30% budynków jest w stanie średnim - lepszym

30,23% budynków jest w stanie średnim - gorszym

6,04% budynków jest w stanie złym

4.2. Opis architektury

4.2.1. rodzaj zabudowy

57,63% budynki w (zwartej) przyulicznej zabudowie (także z małymi oficynami, które stanowią 27,5% tej zabudowy i 13,92% ogółu)

13,42% wyodrębnione oficyny budynków j.w. (wzdłuż działki)

24,50% budynki wolnostojące

11,14% inne formy zabudowy (np. bliźniaki, skupiska nieregularne)

12,79% budynków posiada przejazd bramowy

60,92% powstało w okresie przedwojennym

6,64% powstało w okresie przedwojennym lub w latach '50 (trudność w określeniu)

14,03% powstało w latach '50 - '60

1,02% powstało w latach '60 - '70 (trudność w określeniu)

11,22% powstało w latach '70 - '80

6,12% powstało po 1989 roku

45,75% dach dwuspadowy

16,75% dach jednospadowy

28,75% dach płaski

8,75% inne formy dachów

57,18% elewacje pokryte tynkiem

15,36% elewacje z białej cegły; (ostatnio panuje moda na tynkowanie lub panele)

12,34% elewacje z drewna

15,12% elewacje z innych materiałów ( kamień, czerwona cegła, panele PVC, itp.)

6,11% budynków wyróżnia się architektonicznie

8,91% budynków posiada ciekawe elementy architektoniczne

72,26% budynków to budynki przeciętne

9,92% budynków to budynki szpecące

2,80% budynków trudno określić (np. nieodpowiednia skala)

44,50% mieszkalne

40,75% mieszkalno-usługowe (np. partery usługowe)

11,50% usługowe (np. kościół, szkoła, przychodnia ,dworzec, bank, handel)

3,25% z innymi funkcjami (produkcyjne, piekarnie, garaże)

6,52% budynków to kamienice wielorodzinne (więcej niż 3 - 4 rodziny)

4,51% budynków posiada wbudowany garaż

na terenie opracowania występują następujące sklepy i punkty usługowe:

sklep spożywczy (duży) - 6

sklep spożywczy (mały) - 4

sklep owocowo-warzywny - 2

sklep z pieczywem (przy piekarni) - 4

sklep nabiałowy - 2

sklep z mięsem i wędlinami - 5 [na targowisku jest 6 stałych punktów sprzedaży]

sklep rybny - 2

sprzedaż kurczaka z rożna - 2

sklep monopolowy - 2

restauracja - 1

bar z dyskoteką - 1

mała gastronomia - 3

cukiernia - 4

pijalnia piwa - 6

sklep odzieżowy - 37

sklep z rajstopami i skarpetami - 7

sklep z bielizną - 4

sklep pasmanteryjny - 2

sklep z galanterią skórzaną - 1

sklep obuwniczy - 16

sklep tekstylny (firanki, zasłony) - 4

sklep z tanią odzieżą na wagę - 8

sklep z artykułami do ślubu - 3

sklep odzieżowy dziecięcy - 5

usługi krawieckie - 1

sklep drogeryjny (kosmetyki) - 8

sklep z art. przemysłowymi (chemia gosp., art. plast.) - 6

kioski "ruch" i sklepy z prasą - 8

sprzedaż zniczy - 4

księgarnia - 3

sklep z art. biurowymi i szkolnymi - 5

sklep z zabawkami - 3

sklep muzyczny - 2

sklep "Veritas" - 1

sklep i usługi fotograficzne - 4

studio reklamy - 2

punkt kserograficzny - 3

biuro rachunkowe (i inne) - 4

bank - 1

kantor wymiany waluty - 1

sklep i usługi jubilerskie - 3

usługi zegarmistrzowskie - 2

lombard - 2

fryzjer - 8

solarium - 2

biuro podróży (usługi turystyczne) - 2

szkoła języków obcych - 1

sklep AGD, RTV - 6

sklep z art. elektrycznymi - 4

sklep z częściami elektronicznymi - 1

sklep komputerowy (kasy fiskalne) - 3

sprzedaż telefonów komórkowych - 3

sklep meblowy - 7

usługi stolarskie (i sklep) - 2

sklep z wykładzinami - 2

sklep z art. hydraulicznymi i metalowymi - 6

sprzedaż art. dachowych - 1

sklep z farbami i lakierami - 6

sklep z glazurą i zaprawami - 1

sklep z armaturą - 1

sprzedaż okien i drzwi (przedstawicielstwa) - 4

sklep z art. wykończenia wnętrz - 2

sklep z art. dekoracyjnymi - 1

usługi szklarskie - 2

usługi tapicerskie - 1

sklep z art. samochodowymi - 4

sklep rowerowy - 2

usługi ślusarskie - 2

naprawa urządzeń chłodniczych - 2

pralnia chemiczna - 1

przychodnia zdrowia - 2

gabinet lekarski - 5

apteka - 3

sklep z art. medycznymi - 1

sklep zielarski - 1

optyk - 3

kwiaciarnia - 7

sklep z art. ogrodniczymi - 1

Większość budynków murowanych, przynajmniej dwukondygnacyjnych, w stanie średnim i lepszym znajduje się wzdłuż głównych tras komunikacyjnych (choć zdarzają się wyjątki np. przy ul. Iłżeckiej).

Wśród tej zabudowy wyraźnie odbiegają jakością architektury budynki - kostki z płaskimi dachami, mało tego wycofane od ulicy i wysokim poziomem parteru.

Niepokojącym sygnałem są przeróbki i remonty elewacji (remont połowy frontu domu, niesymetryczne okna, panele PVC, jaskrawa kolorystyka) widoczne zwłaszcza na starych i ciekawych architektonicznie domach.

Charakterystyczną cechą są częste zmiany użytkowników i zmiana branży lokali usługowych w parterach zwartej zabudowy.

5. ANALIZA PODZIAŁÓW I STANU WŁASNOŚCI

Podziały własnościowe są ściśle związane z historią miasteczka. Rozwój Wierzbnika miał miejsce wokół Rynku oraz wzdłuż ulicy do Starachowic (obecnie ul.Piłsudskiego, oraz ul.Wysoka i ul.Niska), w kierunku Iłży (ul.Iłżecka) i na południe (ul.Krótka i ul.Spółdzielcza). Posesje były ulokowane przy tych ulicach a działki wydłużone były w kierunku południowym (do rzeki, a później do linii kolejowej) i północnym (pola uprawne i lasy). Podziały te świadczą o targowym pochodzeniu przedlokacyjnej osady i charakterze miasteczka. Z biegiem czasu następował wtórny podział, na ogół wzdłuż działek. Wyróżniały się tylko duże działki probostwa i Rynku. Po 1945 roku miasto przejęło część gruntów - nie zawsze jako właściciel (rejon szkoły podstawowej, gimnazjum, dworca kolejowego, targowiska i wiaduktu), które służą do celów publicznych.

Na terenie opracowania znajduje się ok. 536 działek z czego 451 stanowi własność prywatną (lub nie uregulowaną) - 84,2%, 66 działek to zasoby Gminy Starachowice - 12,3%, a 19 działek stanowi własność Skarbu Państwa - 3,5%, praktycznie ok. 15 działek tej własności jest pod opieką Gminy. Drogi, ulice i dojazdy to około 34 działki (zarówno własności Gminy, Skarbu Państwa jak i nie uregulowane). [Uwaga: udział procentowy ilości działek, a nie powierzchni]. Informacje zawarte w tym rozdziale pochodzą z 1998 roku i mogą być już nie aktualne.

Ze statystyki wynika, że zdecydowana większość działek jest własnością prywatną. Własnością Skarbu Państwa są tereny kolejowe, budynek mieszkalny przy ul.Kościuszki 12, działki z budynkami ul.Piłsudskiego 35 i 41 oraz przeznaczone do komunalizacji tereny dróg i szkół.

Własnością Gminy Starachowice są następujące tereny: targowisko, pojedyncze działki - częstokroć z budynkami: ul.Spółdzielcza 1,2,3,6, ul.Jasna 4, ul.Krótka 1, ul.Niska 8, ul.Piłsudskiego 15, ul.Wysoka 2, Rynek 12,16 - oficyny, ul.Kilińskiego 1,6 a także skwer przy ul.Kolejowej, teren przy ul.Górnej do budynku 10 włącznie, teren gimnazjum, rejon skarpy pomiędzy Rynkiem i kościołem (parking), pojedyncze działki ponad Rynkiem, ul.Wysoką i ul.Piłsudskiego (m.in. planowane drogi), rejon garażowisk przy ul.Słowackiego.

Wśród działek, których właścicielem jest Gmina około jedenaście jest władana w formie wieczystego użytkowania. Około piętnaście działek w ciągu ostatnich kilku lat zostało sprywatyzowanych (wliczone do własności prywatnych). Następnych piętnaście działek jest dzierżawiona.

Dużą grupę działek (problem podkreślany przez pracowników Urzędu Miasta) stanowią działki, których własność jest trudna do określenia. Są to przeważnie działki tzw. mienia pożydowskiego.

Niepokój budzi fakt prywatyzowania gruntów w rejonie Rynku (drobne działki najprawdopodobniej z przeznaczeniem na małe pawilony). Mają miejsce również sprzedaże terenów i budynków publicznych. Przykładem niepożądanych działań jest sprzedaż kamienicy Rynek 12 (została przekazana miastu w darze od właścicielki na cele kultury) a także sprzedaż dawnego kina "Robotnik" i to wraz z terenem otaczającym ten - co rodzi sąsiedzkie konflikty.

Trudności w planowaniu rozwoju niezabudowanych terenów Wierzbnika będą sprawiały tereny prywatnych, wąskich działek (na części z nich znajdują się mało funkcjonalne oficyny). Niektóre z nich były z biegiem lat powtórnie dzielone - z konsekwencjami w wyglądzie domów.

Uwagi dotyczące polityki nieruchomości w mieście były zawarte w S.U.i K.Z. z 1995/96 roku (i niestety w dalszym ciągu są one aktualne);[37]:

"W obecnym systemie gospodarki rynkowej niezmiernie istotną sprawą jest odpowiednia polityka gruntowa. Zasoby terenów komunalnych zabezpieczają możliwości gminy w zakresie inwestycji publicznych, pozwalają skutecznie przyciągać inwestorów, stanowią majątek gminy. Do chwili obecnej sprawa własności, gospodarki terenami gminnymi, nie znalazła właściwego miejsca w dotychczasowym działaniu samorządu. Dla dalszego, prawidłowego prowadzenia polityki gminnej należy:

- uchwalić strategię rozwoju gospodarczego miasta;

- rozpocząć tworzenie banku terenów gminnych;

- doprowadzić do końca zapis mapy własnościowej w wydaniu cyfrowym, stanowiącym podstawę wszelkich działań decyzyjno - planistycznych;

- podjąć decyzję o kolejności realizacji priorytetowych inwestycji wynikających ze strategii rozwoju. Miasto nie tworzy banku terenów komunalnych, tereny niezainwestowane, będące własnością gminy są przypadkowo w obszarze miasta".

5.4.1. Rejonowi Starego Miasta potrzebny jest program poprawy struktury podziałów własnościowych terenów mało zainwestowanych (scalenia i reparcelacji gruntów) w dwóch wariantach:

1). wykupienie tych terenów przez miasto a potem prywatyzacja;

2). nadzorowane przez miasto korekty granic własnościowych - inwestycja grupy właścicieli - z zachowaniem procentowym udziałów obecnych właścicieli (z przeznaczeniem części gruntów na cele publiczne np. drogi).

5.4.2. Dobrem ogólnomiejskim powinny zostać działki, na których stoją domy zabytkowe i wartościowe, obiekty oświaty i kultury oraz zorganizowanych działań inwestycyjnych.

Główna oś komunikacyjna wewnątrz układu to ciąg ulic wschód - zachód. Należy tu wymienić ul.Piłsudskiego (na terenie opracowania jest to ulica jednokierunkowa), ul.Kolejową (jednokierunkowa), ul.Dworcową (łącznik tych ulic), ul.Wysoką (jednokierunkowa), ul.Krótką (jednokierunkowa), Rynek - ruch okrężny i ul.Iłżecką. Ruch ze wschodu na zachód odbywa się ulicami: Iłżecką, Rynkiem, Wysoką; natomiast w kierunku przeciwnym ulicami: Piłsudskiego, Kolejową, Krótką, Rynkiem i Iłżecką. Należy zwrócić uwagę, że na ul.Iłżeckiej następuje skumulowanie ruchu - jest to najbardziej newralgiczny odcinek komunikacji drogowej. Od północy i wschodu Wierzbnik graniczy z najważniejsza arterią obsługującą północną część miasta. Jest to Aleja Armii Krajowej; wprowadza ona ruch w kierunku południowym i wschodnim (rozdział 3.1.1.). Do czasu wybudowania wiaduktu ruch na południe odbywał się ulicami: Targową (dwa niebezpieczne zakręty) - przez przejazd kolejowy - 17-go Stycznia (3 niebezpieczne zakręty) - do drogi krajowej Skarżysko - Ostrowiec Św.

Obecnie ruch ten odbywa się wiaduktem i nowymi trasami dojazdowymi. Dużym udogodnieniem jest zjazd z wiaduktu w kierunku ul.Iłżeckiej (poza granicami opracowania). Wyżej wymienione ulice należą do kategorii ulic zbiorczych tranzytowych, a włada nimi powiat. Na skrzyżowaniu tych dwóch tras (ul.Iłżecka) zainstalowano sygnalizację świetlną.

Druga grupa ulic stanowi uzupełnienie podstawowego układu komunikacyjnego.

- Ul.Kilińskiego (skrót od Alei Armii Krajowej do ul.Piłsudskiego i Rynku) - ul.Niska (jeden kierunek ruchu - przedłużenie ruchu z ul.Kilińskiego do Rynku).

- Ul.Spółdzielcza - połączenie ulic Kolejowej z Targową (przy przejeździe kolejowym).

- Ul.Kościelna - na odcinku kościół - Rynek (duży spadek) - ulica jednokierunkowa. Ul.Kościelna pomiędzy Aleją Armii Krajowej ma charakter lokalny, natomiast dalej (poza planem) jest dość ważną ulicą miejską.

- Ul.Górna - (od ul.Kościelnej) - obsługuje tereny mieszkaniowe os. Młynówka.

- Ul.Dworcowa (łącznik ul.Piłsudskiego i Kolejowej - przy dworcu PKP).

Pozostałe ulice pełnią rolę dojazdów i na ogół są to ulice "ślepe".

- Ul.Kościuszki, ul.Rzemieślnicza, ul.Słowackiego, ul.Waryńskiego (asfaltowe)

- Ul.Jasna (nawierzchnia z trylinki) wąska uliczka na zapleczu ul.Spółdzielczej.

- Ul.Kręta (zachowały się jeszcze "kocie łby"), ul.Jasna (nawierzchnia żwirowa) - obie ulice "ślepe".

- Prostopadłe dojazdy (nawierzchnie żwirowe) ulic: Piłsudskiego i Wysokiej.

Po oddaniu do użytku wiaduktu służby PKP, powołując się na koszty i przepisy, uważają za bezcelowe utrzymywanie przejazdu kolejowego. Miejscowa społeczność oraz władze miejskie i powiatowe sprzeciwiają się temu rozwiązaniu, ponieważ ruch lokalny (zwłaszcza w dni targowe) jest dość duży. Obecnie większość kursów komunikacji podmiejskiej odbywa się ulicą Targową przez przejazd.

Na terenie opracowania znajduje się sześć wydzielonych parkingów (powyżej 10 miejsc postojowych).

W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji wyróżnić można zgrupowania oraz rodzaje parkowania:

- ul.Piłsudskiego - parking przy ul.Kościuszki - 15 m. p.

- ul.Piłsudskiego - parkowanie przyuliczne - 50 m. p.

- skrzyżowanie ulic: Piłsudskiego / Kilińskiego / Niskiej - 15 m. p.

- ul.Niska - parkowanie przyuliczne - 20 m. p.

- ul.Wysoka - parkowanie przyuliczne - 10 m. p.

- Rynek - parkingi oraz parkowanie wzdłuż jezdni - 60 m. p.

- tzw. Mały Rynek (poszerzenie ul.Spółdzielczej) - parking - 15 m. p.

- ul.Spółdzielcza - parkowanie przyuliczne - 10 m. p.

- rejon dworca kolejowego - parking - max. 20 m. p.

- ul.Kościelna - ul.Rzemieślnicza - parkingi - 25 m. p.

- ul.Targowa - parking (zdarza się parkowanie przyuliczne) - 70 m. p.

- ul.Iłżecka (przy granicy opracowania) - parkowanie przyuliczne - 5 m. p.

- ul.Kilińskiego - górny odcinek - 15 m. p.

- ul.Słowackiego / Waryńskiego (osiedle punktowców) - lokalne parkingi - 25 m. p.

- ul.Górna - parking - 20 m. p.

W dni targowe parkowanie odbywa się także w dolnym odcinku Alei Armii Krajowej (po wschodniej stronie) - ok. 20 m. p. oraz za linią kolejową przy przejeździe ok. 30 pojazdów.

Podane liczby są wielkościami maksymalnymi i razem wynoszą 375 - 400 miejsc parkingowych.

W rejonie ul. Słowackiego znajdują się garaże (obsługujące wyżej położone osiedle) na około 100 miejsc garażowych, przy czym ponad 80 z nich stanowią tzw. blaszaki wolnostojące.

Wśród zabudowy indywidualnej około 18 budynków ma wbudowany garaż (4,5 % inwentaryzowanych budynków). Pozostali użytkownicy parkują samochody w głębi działek ( przez przejazdy bramowe lub luki w zabudowie) - na powietrzu, ewentualnie w budynkach gospodarczych lub garażach i wiatach.

Teren opracowania obsługiwany jest przez trzy rodzaje komunikacji publicznej:

- kolejową (dworzec kolejowy);

- podmiejską i pośpieszną PKS (przystanki w kierunku południowym i wschodnim - przy dworcu PKP; przystanki w kierunku północnym i zachodnim przy ul.Wysokiej);

- komunikację miejską (i podmiejską) MZK, której przystanki zlokalizowane są przy: Alei Armii Krajowej (przy szkołach i ciągu pieszym w kierunku rynku); przy skrzyżowaniu Alei Armii Krajowej i ul.Iłżeckiej; przy dworcu PKP, ul.Targowej (targowisko), przy ul.Piłsudskiego (jeden kierunek).

Obowiązujący plan ogólny Starachowic (z lat 70-80 - tych; znowelizowany w roku 1991) [35] zakłada powstanie dużego węzła komunikacyjnego w rejonie północnego zjazdu z wiaduktu oraz nową drogę wzdłuż torów kolejowych (linie rozgraniczające w ogóle nie liczą się z istniejącą zabudową). W rejonie ul.Spółdzielczej w latach 70 - tych planowany był nowy dworzec kolejowy. W tym samym okresie przygotowywany był szczegółowy plan miejscowy dla Starego Miasta. Planowane były tam dwie drogi wschód - zachód ponad ulicą Piłsudskiego. Jedna z nich (ważniejsza) łączyła obecną Aleję Armii Krajowej z ul.Wojska Polskiego. Druga droga biegła niżej, od kościoła do ul.Kościuszki (zachowane do dzisiaj podziały własnościowe).

Największe zastrzeżenia budzi przebieg głównej drogi (wschód - zachód). Najsłabszym ogniwem układu komunikacyjnego jest wąski, dwukierunkowy przejazd ul. Iłżecką na odcinku Rynek - Aleja Armii Krajowej. Bardzo uciążliwe są zakręty przy ul. Krótkiej oraz przejazd przed dworcem PKP. Również niebezpieczny zakręt znajduje się na nowo wybudowanej drodze dojazdowej na wiadukt od strony północnej.

Niefunkcjonalna jest szerokość Alei Armii Krajowej (12 m - wydzielone tylko dwa szerokie pasy ruchu w każdą stronę). Ponadto dolny odcinek tej alei ma nawierzchnię z kostki granitowej jeszcze z lat 50-tych (kiedy wybudowano tą drogę). Trudności sprawia zmiana kierunku ruchu z Alei Armii Krajowej w ulicę Kościelną (skrzyżowanie na stoku).

Dużym niebezpieczeństwem jest ruch na ul.Piłsudskiego i w Rynku - już dziś miasto planuje wycofanie lub ograniczenie ruchu z powodu znajdującego się tam programu handlowego. Doinwestowania wymagają ulice dojazdowe wymienione w pkt. 6.2.

W dni targowe odczuwany jest niedosyt miejsc parkingowych.

Wnioski

7.1. Sieć wodno-kanalizacyjna

a. sieć wodociągowa.

Główna stacja wodociągów miejskich znajduje się w północnej i wyżej położonej części miasta. Magistrale wodociągowe poprowadzone od tej stacji znajdują się w ulicach: Al. Armii Krajowej, Słowackiego, Kilińskiego, Kolejowej, Niskiej, Iłżeckiej, Targowej. Pozostałe przewody wodociągowe poprowadzone są wzdłuż ulic i dojazdów.

b. sieć kanalizacyjna.

Przez teren opracowania przechodzą główne kolektory miejskie: kanalizacji sanitarnej i dwa kanalizacji deszczowej. Obsługują one północną część miasta. Kolektor sanitarny (o przekrojach 600-700 mm) biegnie wzdłuż ulic: Piłsudskiego, Kolejowej, Spółdzielczej, Targowej - w kierunku oczyszczani ścieków. Jeden z kolektorów deszczowych (przekrój 500-1000 mm) położony jest w sąsiedztwie sanitarnego, z tym że przy ul. Spółdzielczej skręca w kierunku rzeki Kamiennej (przez osadnik). Drugi z kolektorów (przekrój 500-600 mm) usytuowany jest pod Al. Armii Krajowej i nieopodal gimnazjum odprowadza wody deszczowe do rzeczki Młynówki. Wewnętrzne sieci są połączone (w układzie prostopadłym) do wyżej wymienionych kolektorów.

Sieć gazowa rozprowadzana jest wzdłuż ulic, a obsługę tego terenu zapewnia stacja redukcyjna gazu II stopnia (R5) zlokalizowana przy ul.Piłsudskiego (ok. 700 metrów od zachodniej granicy opracowania).

Magistrala gazowa zlokalizowana jest również wzdłuż Alei Armii Krajowej.

W ciepło miejskie zaopatrywane są pojedyncze obiekty w północnej części opracowania (bliskość osiedli), Liceum Ekonomiczne oraz zespół budynków wielorodzinnych przy ul.Waryńskiego. Najbliższe magistrale to: O 150 zlokalizowana w rejonie ul.Wojska Polskiego (os. Skarpa - za północno - wschodnią granicą opracowania) oraz O 200 w rejonie ul.Górnej (os. Młynówka).

Pozostałe budynki są ogrzewane z własnych źródeł (zarówno węglowe jak i gazowe).

Większe budynki jak SP nr 10, Gimnazjum nr 2, kościół i dom parafialny, budynek mieszkalny przy ul.Kościuszki 12 i ul. Targowej 9 posiadają własne kotłownie.

W bezpośrednim sąsiedztwie Wierzbnika (ul.Kanałowa - za linią kolejową) znajduje się główny punkt zasilania miasta (GPZ-1).

Energia dostarczana tam jest przez napowietrzne linie wysokiego napięcia (jedna z nich przechodzi przez centrum miasta i przez teren opracowania - w pobliżu ul.Kościuszki - ponad domami mieszkalnymi przy ul.Piłsudskiego).

Stacje transformatorowe zlokalizowane są przy ul.Dworcowej (dwie), ul.Kolejowej, ul.Targowej, ul.Spółdzielczej (obsługuje kolej) oraz w osiedlach za północną częścią opracowania. Niekorzystne z powodów estetycznych jest rozprowadzanie energii za pomocą linii napowietrznych wzdłuż ulic.

W ciągu ostatnich lat w Starachowicach wykonano kompleksową telefonizację miasta - w śródmieściu i osiedlach przede wszystkim kanalizację kablową. Sieć umieszczona jest wzdłuż ulic.

Leżący w geometrycznym środku miasta Wierzbnik jest w pełni wyposażony w media techniczne. Istniejące sieci posiadają rezerwę i mogą być wykorzystywane przy bieżących inwestycjach.

Docelowo powinno się zapewnić dostawy gazu, energii (stacje transformatorowe) oraz wykorzystać miejską sieć C.O. do obsługi obiektów w północnej i wschodniej części opracowania (przede wszystkim szkoły i probostwo).

Wskazane jest uporządkowanie gospodarki ściekowej w zakresie podczyszczania wód deszczowych.

Napowietrzną linię wysokiego napięcia należy skablować na odcinku od GPZ-1 do rejonu energetycznego przy ul. Kopalnianej (linia ta przechodzi w bezpośrednim sąsiedztwie terenów mieszkaniowych, a także przez planowane centrum miasta) lub zlikwidować ( ostatnio wyłączona z użytkowania - przewidziana jako rezerwa).

rozdziały 8.1. - 8.4. według opracowania fizjograficznego z 1994 r. [poz. bibl. 34];

(* wnioski i zalecenia opisane są przy każdym punkcie )

Starachowice położone są bardzo korzystnie krajobrazowo, szczególnie lewobrzeżnej części miasta, na urozmaiconych morfologicznie zboczach doliny Kamiennej. Wierzbnik położony jest na północnej - lewobrzeżnej stronie tej doliny. Dno doliny w rejonie Wierzbnika osiąga poziom około 202 m n.p.m., zaś rzędne terenu opracowania wahają się od 205 do 242 m n.p.m. Nachylenie stoków wynosi średnio 8 - 12% (lokalnie więcej).

* Oceniając charakter rzeźby pod kątem przydatności terenów do zabudowy można stwierdzić, że:

1. obszary wyłączone z zabudowy obejmują zbocza o nachyleniu powyżej 12% oraz dna dolin rzecznych z powodu silnego nawodnienia (duże ograniczenia);

2. obszary ograniczające swobodę zabudowy (i uzbrojenia) to tereny o nachyleniu zboczy 5 - 12%; zabudowa będzie możliwa po częściowym starasowaniu zboczy.

W rejonie Wierzbnika można wyróżnić trzy grupy gruntów:

1.Obszar położony na południe od ulic: Kolejowej - Spółdzielczej (wraz z linią kolejową). Nasypy niebudowlane o genezie antropogenicznej. Są to nasypy mineralno - gruzowe, powstałe po zniwelowaniu terenów (w 1830 r. w tym rejonie płynęła rzeka Kmienna), o miąższości od 1,5 m do powyżej 3,0 m. Grunty charakteryzujące się zmiennością cech geotechnicznych. Parametry gruntów wg badań.

* Przed usytuowaniem obiektów wskazane wybranie nasypów.

2. Obszar położony między ul.Piłsudskiego - ul.Wysoką, Rynkiem (z zabudową po północnej stronie) ul.Iłżecką a ulicami: Kolejową , Spółdzielczą (wraz z targowiskiem); Są to plejstoceńskie piaski o genezie osadów rzecznych. Piaski drobne i średnie o miąższości do 10 metrów, budujące tarasy erozyjno - akumulacyjne. Grunty średnio zagęszczone, miejscami nawodnione gdzie K2,0 = ok. 1,0 -1,2 (dopuszczalne obciążenie jednostkowe K2,0 [kG/cm2]

* Grunty charakteryzują się dobrą nośnością a warunki budowlane uzależnione są od ich zawodnienia.

3. Obszar położony powyżej ulic: Piłsudskiego - Wysokiej - Rynkiem - Iłżeckiej. Są to piaskowce i iłowce z triasu dolnego o genezie osadów morskich. W strefie powierzchniowej występują iły czerwone lub rumoszowe wietrzeliny piaskowca. Są to grunty skaliste typu fliszu, w których zwietrzeliny gliniaste do głębokości 2,5 m ppt występują w stanie twardoplastycznym i półzwartym, gdzie dla:

- iłowców 2,0 < K2,0 < 6,0

- piaskowców 2,0 < K2,0 < 20,0

* Grunty korzystne dla budownictwa. Warunki te mogą pogarszać wody wypełniające nierówności terenu uplastyczniające serie ilaste.

Granice stref wodnych kształtują się podobnie jak granice stref gruntów

1. Strefa koncentracji wód powierzchniowych i podziemnych spływających z terenów wyżej położonych, ze stałym odpływem powierzchniowym. Wody gruntowe tworzą ciągły poziom o zwierciadle swobodnym, występujący w wytworach czwartorzędowych aluwialnych i aluwialno - deluwialnych o zróżnicowanych warunkach infiltracyjnych (głównie w piaskach). Głębokość lustra wody wynosi na ogół płycej niż 1 metr ppt. Wahania zwierciadła wody gruntowej uzależnione są od stanów wody w rzekach i ściekach, intensywności i długotrwałości opadów atmosferycznych oraz spływu podziemnego terenów sąsiednich. Poziom wody może występować głębiej niż 1 metr ppt w przypadku zasypania doliny gruntami nasypowymi.

2. Obszary występowania wód gruntowych o zwierciadle swobodnym na głębokości 0,4 - 2,0 metra, będących w bezpośrednim kontakcie hydraulicznym z wodami występującymi w dolinach rzecznych lub zagłębieniach bezodpływowych. Kolektorem tych wód są piaski o miąższości powyżej 1,5 m.

3. Obszary występowania wód gruntowych w obrębie czwartorzędowych piasków i żwirów oraz dolnojurajskich i dolnotriasowych piaskowców o zwierciadle swobodnym i napiętym, zalegającym na głębokości od kilkunastu i kilkudziesięciu metrów ppt. Utwory skaliste przykryte są warstwą zwietrzeliny pylasto-gliniastej, na której mogą utrzymywać się płytkie wody zawieszone na 0,5 - 2,0m. Poziom okresowych płytkich wód uwarunkowany jest od długotrwałości opadów atmosferycznych.

Na południe od linii kolejowej , ul.Jasnej, ul.Iłżeckiej znajduje się obszar zalewany wielkimi wodami (są to tereny położone poniżej 205 m n.p.m.).

Powyżej rzędnej terenu 220 m n.p.m. znajdują się tereny o dobrych warunkach topoklimatycznych, dobrych warunkach termicznych i solarnych, dobrym przewietrzaniu i małej częstotliwości występowania mgieł.

* Tereny bardzo korzystne do zabudowy mieszkaniowej i rekreacyjnej z uwagi na sprzyjającą rzeźbę terenu i warunki topoklimatyczne, wskazane dla sadownictwa i warzywnictwa.

Obszar położony poniżej rzędnej 220 m n.p.m. i do linii ul.Jasna - ul. Iłżecka to tereny o przeciętnych warunkach topoklimatycznych, o dobrych warunkach termicznych i wilgotnościowych, bardzo dobrych warunkach przewietrzania oraz o małej częstotliwości występowania mgieł.

* Tereny korzystne dla zabudowy mieszkaniowej z uwagi na właściwości podłoża (...).

Obszar położony najniżej - rejon ulic: Jasnej, Ciasnej, Targowej (z wyłączeniem targowiska) to teren o niekorzystnych warunkach. Topoklimat den dolin rzecznych o płytko występującej wodzie gruntowej, okresowo niedostatecznych warunkach solarnych (częste zamglenia), termicznych (inwersje termiczne), wilgotnościowych (stagnacja powietrza o wysokiej wilgotności względnej), gorszych warunkach przewietrzania, o utrudnionych warunkach rozprzestrzeniania zanieczyszczeń.

* Tereny nie wskazane dla lokalizacji wszelkiej zabudowy oraz wprowadzania zieleni wysokiej (...).

Na terenie opracowania występuje topklimat obszarów o zwartej zabudowie mieszkaniowej, o warunkach zmiennych w porównaniu z terenami odkrytymi tzn. głównie gorszymi warunkami higieny atmosfery, wentylacyjnymi oraz zwiększonym skontrastowaniem przebiegu temperatury i wilgotności powietrza.

Na terenie opracowania nie wskazane jest: lokalizowanie obiektów o uciążliwym i szkodliwym oddziaływaniu na otoczenie. Natomiast wskazane jest wprowadzenie powierzchni zielonych (...) w celu poprawienia warunków higieny i samooczyszczania się środowiska.

W okolicy Starego Miasta położonych jest kilka obiektów przemysłowych o różnym stopniu szkodliwości z uwagi na emisję pyłów i gazów do atmosfery.

W bezpośrednim sąsiedztwie Wierzbnika po południowej stronie linii kolejowej znajduje się pas zakładów przemysłowych. Największy z nich to odlewnia żeliwa "Odlewnie Polskie S.A.". Inny duży zakład to "Damar-Met" (przemysł metalowy). Natomiast przy ul.Piłsudskiego 68 znajduje się Zakład Topienia Bazaltu.

Duży udział w zanieczyszczeniu powietrza atmosferycznego w obrębie istniejącej zabudowy miasta mają związki siarki pochodzące ze spalania węgla emitowane z kotłowni (budynek przy ul.Kościuszki 12, Szkoła Podstawowa, obiekty sakralne, budynek przy ul.Targowej 9) i palenisk domowych oraz zakładów rzemieślniczych (warsztaty metalowe - przy ul.Piłsudskiego 44, ul.Górnej 12; piekarnie przy Alei Armii Krajowej 1a, ul.Wysoka 18, ul.Kolejowa 15, ul.Niska 17, ul.Piłsudskiego 46a).

Ponadto dużym źródłem uciążliwości dla otoczenia jest komunikacja kolejowa i samochodowa z uwagi na hałas i zanieczyszczenia atmosfery spalinami. Największym, choć okresowym źródłem hałasu jest linia kolejowa - z 200 metrowa strefą ochronną (hałas potęguje przejazd pociągów przez zwrotnice w rejonie ul.Spółdzielczej) oraz hałas przemysłowy z drugiej strony linii kolejowej. Oprócz hałasu występują drgania podłoża i wtórne wzbudzanie pyłów.

* W obrębie strefy nie wskazana jest lokalizacja budynków mieszkalnych; wskazane jest wprowadzenie zieleni wysokiej. Pomiary hałasu komunikacyjnego z 1989 roku wskazywały przekroczenie dopuszczalnej normy (55 dB); wynosiły one dla Wierzbnika: ul.Kolejowa - 71dB, plac Dworcowy - 73dB, ul.Piłsudskiego przy ul.Kilińskiego - 68dB, Rynek - 68dB, plac przed kościołem - 56dB, Aleja Armii Krajowej - 72 i 77dB.

Wymienione wyżej pomiary są sprzed 10 lat, a obecnie ruch znacznie wzrósł.

* W sąsiedztwie dróg w obrębie, których występuje duże natężenie hałasu nie należy lokalizować budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej. Wskazane jest wprowadzanie zielni wysokiej, poprawa stanu nawierzchni ulic, ograniczenie ruchu (poprzez budowę obwodnic).

Najważniejszymi elementami krajobrazu miejskiego na terenie opracowania są: zabytkowy układ urbanistyczny z Rynkiem i kościołem oraz ciąg miejskiej zabudowy wzdłuż ulicy Piłsudskiego .

Na obszarze opracowania można wyróżnić następujące strefy krajobrazu miejskiego:

9.2.1. zwartej, historycznej zabudowy śródmiejskiej (ze współczesnymi uzupełnieniami) wraz z zabudową na tyłach (oficynami) - wzdłuż ulic Piłsudskiego, Wysokiej Niskiej, Rynku, Iłżeckiej, Krótkiej, Spółdzielczej ;

9.2.2. podmiejskiej zabudowy historycznej - rejon ulicy Słowackiego;

9.2.3. chaotycznej zabudowy historycznej - rejon ulic Jasnej i Ciasnej;

9.2.4. zabudowy osiedlowej z lat 70-tych - bloki mieszkalne przy ul. Waryńskiego;

9.2.5. zabudowy jednorodzinnej - po obu stronach ulicy Kilińskiego;

9.2.6. terenów oświaty - Szkoła Podstawowa nr 10 i Liceum Ekonomiczne;

9.2.7. teren targowiska - pomiędzy ul.Targową a najazdem wiaduktu;

9.2.8. nieużytki urbanistyczne - wolne, pozbawione zabudowy tereny powyżej ul.Piłsudskiego i Wysokiej, wzdłuż linii kolejowej oraz pomiędzy Al.Armii Krajowej a ul.Górną.

Topografia terenu sprawia, że rejon starego Wierzbnika jest eksponowany w różnych skalach. Z wielu stron widoczna jest wieża kościoła oraz nowo dobudowanej nawy południowej. Warto zwrócić uwagę, że brak ciągłości północnej pierzei Rynku otwiera nową relację przestrzenną: Rynek - Kościół. W tym sprzężeniu dobrze wpisana jest wspomniana rozbudowa kościoła, która nie dominuje, a front ma wysokość naw bocznych starego kościoła (dodatkowo skryty jest za drzewami).

Prawie cały Wierzbnik widoczny jest z nowo wybudowanego wiaduktu. Wiele do życzenia mają otwarcia widokowe z najazdu na wiadukt (targowisko), tereny nad zakrętem Al.Armii Krajowej (nieużytki, ogródki działkowe i pawilony przy ul.Górnej), a także cały pas wzdłuż linii kolejowej zarówno po północnej, jak i po południowej stronie.

Największym zgrzytem przestrzennym (również w skali całego miasta) jest XII-kondygnacyjny budynek mieszkalny z lat 70-tych, który przytłacza swoją wielkością główny akcent Wierzbnika - wieżę kościoła, nie wspominając o porównaniu ze skalą staromiejskiej zabudowy (oczywiście jedyna zaleta tej lokalizacji to wspaniała panorama z mieszkań na wyższych piętrach na Wierzbnik, dolinę Kamiennej oraz główne pasmo Gór Świętokrzyskich). Nietety negatywna dominacja tego budynku odczuwalna jest zarówno w bezpośrednim sąsiedztwie, jak i dalekich widokach od południa.

Na terenie opracowania można zauważyć także lokalne konflikty przestrzenne. Są to zazwyczaj budynki, które są wyższe od sąsiadów minimum o dwie kondygnacje, ze ślepymi ścianami szczytowymi. Do tej grupy zaliczyć można budynki: Rynek 15 i 16 (wybudowane w ostatniej dekadzie - nie przystają skalą ani architekturą do zabudowy wokół Rynku), ul.Krótka 1 ("sześcian" z lat 70-tych powstały w miejscu przedwojennej kamienicy o podobnej skali), ul.Iłżecka 19, ul.Spółdzielcza 21 i 29, ul.Piłsudskiego 13/15 oraz Piłsudskiego 62.

Konfliktowy charakter ma budynek byłego kina "Robotnik" przy ul.Kolejowej (pudło ze ślepymi ścianami i jaskrawą kolorystyką jako wizytówka miasta) oraz powstały w 1999 roku budynek przychodni okulistycznej, który przesłania otwarcie widokowe ze skweru przy Al.Armii Krajowej.

Odczuwalną przeszkodą przestrzenną w zachodniej części opracowania jest linia wysokiego napięcia wraz z metalowymi konstrukcjami słupów.

Na całym terenie występuje dużo prowizorycznych zabudowań gospodarczych, metalowych garaży oraz kilka zgrupowań zabudowy wytwórczej (piekarnie i zakłady rzemiosła metalowego). Niestety obiekty te dysharmonizują z otoczeniem, a niektóre są bardzo szpecące i niejednokrotnie w miejscach eksponowanych (np. Al. Armii Krajowej 1A).

Wśród budynków zwartej, historycznej zabudowy zdarzają się "rodzynki" nie pasujące swoim charakterem architektonicznym. Są to przeważnie budynki z płaskimi dachami (stropodachami) głównie z lat 60-tych i 70-tych.

Niekorzystnym zjawiskiem są wolnostojące oficyny na tyłach wąskich działek (niektóre z nich mają trzy ślepe ściany!).

Niepokój budzi fakt budowania na niecałej szerokości działki, z pozostawieniem niezabudowanego przejazdu pomiędzy budynkami - szczególnie widoczne w ostatnich realizacjach.

Na terenie Wierzbnika znajdują się obiekty wpisane do rejestru zabytków:

- Kościół parafialny p.w. Św.Trójcy, nr wpisu 424 z dn. 24.01.1957 oraz nr wpisu 190 z dn. 11.02.1967;

- Cmentarz Żydowski, nr wpisu 1096 z dn. 02.03.1991 (poza granicami opracowania projektu);

- Starachowicka Kolej Dojazdowa (wąskotorowa kolejka do Iłży), nr wpisu A-1184 z dn. 14.021995, objęte rejestrem są tory zasadnicze, tory boczne i rozjazdy, mosty, wiadukty, przepusty.

a. W publikacji "Zabytki architektury i budownictwa w Polsce - tom 15 woj. kieleckie" (ODZ) [24] wyszczególniono (budynki na terenie opracowania):

UKŁAD URBANISTYCZNY, XVII-XIX;

1.Zespół kościoła parafialnego p.w. Św.Trójcy:

a. kościół, mur. 1681, rozbud. 1881-1904 i 1930, proj. arch. Stefan Szyller lub arch. Michał Niedzielski, rozbud. o nową nawę od pd. 1985-1989, proj. arch. Andrzej Kadłuczka i arch. Wiktor Zin,

b. dzwonnica, mur., ok. 1930, proj. arch. Stefan Szyller lub arch. Michał Niedzielski;

2.Ogrodzenie z bramką cmentarza grzebalnego, mur. k.XIX;

3.Zespół Szkół Ekonomicznych, Al.Armii Krajowej, mur., ok.1930;

4.Dworzec kolejowy, mur., pocz. XX;

5.Remiza Straży Pożarnej, ob. Archiwum Państwowe [już nie], ul. Spółdzielcza nr 4, mur., pocz. XX;

ul.Ciasna

6.dom nr 2, mur., pocz. XX;

7.dom nr 6, mur., pocz. XX;

8.dom nr 8, mur., pocz. XX;

ul. Iłżecka

9.dom nr 2, mur., pocz. XX;

10.dom nr 12/14, mur., k. XIX;

11.dom nr 16, mur., k. XIX;

12.dom nr 19, mur., pocz. XX;

13.dom nr 20, mur., k. XIX;

14.dom nr 21, mur., pocz. XX;

15.dom nr 26, mur., k. XIX;

16.dom nr 46, mur., pocz. XX;

17.dom nr 48, mur., pocz. XX;

ul.Kilińskiego

18.dom nr 2, mur., ok.1930;

19.dom nr 9, drewn., XIX/XX;

ul.Kolejowa

20.dom nr 1, mur.-drewn., pocz. XX;[? najprawdopodobniej Dworcowa 3]

21.dom nr 17, mur., pocz. XX;

22.dom nr 19, mur., pocz. XX;

23.dom nr 21, drewn., 1 ćw. XX;

24.dom nr 24, mur., pocz. XX;

ul.Kościelna

25.dom nr 1, mur., XIX/XX;

26.dom nr 2, mur., XIX/XX;

27.dom nr 3, mur., XIX/XX;

ul.Kręta

28.dom nr 4, mur., 1 ćw. XX;

29.dom nr 6, mur., 1 ćw. XX;

30.dom nr 8, mur., ob. nie użytkowany, pocz. XX;

31.dom nr 10, mur., 1 ćw. XX;

32.dom nr 12, mur., 1 ćw. XX;

ul.Marszałka Piłsudskiego

33.dom nr 1 mur., ok.1930;

34.dom nr 3, mur., ok.1930;

35.dom nr 4, mur., pocz. XX;

36.dom nr 6, mur., pocz. XX;

37.dom nr 13, mur., ok.1930;

38.dom nr 15, mur., ok.1930;

39.dom nr 17, drewn., ok.1930;[?]

40.dom nr 18, mur., ok.1930;

41.dom nr 24, drewn., pocz. XX;

42.dom nr 25, mur., 1 ćw. XX;

43.zespół domu nr 26:

a. dom, mur., pocz. XX,

b. oficyna, mur., pocz. XX;

44.dom nr 34, mur., pocz. XX;

45.dom nr 38, mur., 1 ćw. XX;

46.dom nr 39, mur., pocz. XX;

47.dom nr 40, mur., 1 ćw. XX;

48.dom nr 46, drewn-mur., 1885(?);

49.dom nr 48, mur., ok.1930;

50.dom nr 52, mur., ok.1930;

51.dom nr 56, mur., pocz. XX;

52.dom nr 58, mur., ok.1930;

53.dom nr 62, mur., ok.1930;

54.dom nr 66, mur., pocz. XX;

ul.Niska

55.dom nr 1, mur., ok.1920;

56.dom nr 4, mur., pocz. XX;

Rynek

57.dom nr 3, mur., ok.1930;

58.dom nr 4, mur., ok.1930;

59.dom nr 7/8, mur., pocz. XX;

60.dom nr 12, mur., pocz. XX;

61.dom nr 17, mur., pocz. XX, rozbud. po 1950;

62.dom nr 22, mur.,ok.1930;

63.dom nr 26, mur., pocz. XX;

64.dom nr 32, mur., pocz. XX;

65.dom nr 33, mur., pocz. XX;

66.dom nr 36, mur., pocz. XX;

67.dom nr 37/38, mur., pocz. XX;

68.dom nr 39/40, mur., pocz. XX;

ul.Spółdzielcza

69.zespół domu nr 1:

a. dom, mur., ok.1920,

b. brama, drewn., ok.1920

70.dom nr 2, mur., ok.1920;[?]

71.dom nr 7/9, mur., pocz. XX;

ul.Targowa

72.dom nr 4, mur., ok.1940;

ul. Wysoka

73.dom nr 7, mur., pocz. XX;

74.dom nr 16, mur., 1 ćw. XX;

75.dom nr 18, mur., 1 ćw. XX;

b. w Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania [37] wymieniono następujące obiekty (wykaz był sygnowany: Kielce, dnia 20.06.1992 r.):

1.Układ urbanistyczny;

2.Zespół kościoła parafialnego p.w. Św. Trójcy:

a. dzwonnica,

b. kościół, rozbud. 1881-1904 i 1930, proj. Szyller lub Niedzielski;

Rynek

3.dom nr 12, ob. Miejska Biblioteka Publiczna; [już nie]

ul.Iłżecka

4.dom nr 20;

5.dom nr 26;

ul. Kolejowa

6.Dworzec kolejowy, wł. PKP:

ul.Marszałka Piłsudskiego

7.dom nr 46;

8.dom nr 56;

ul.Spółdzielcza

9.dom nr 1;

10.Budynek Straży Pożarnej, ob. Archiwum Państwowe pod nr 2; [już nie]

11.dom nr 6;

W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji i waloryzacji budynków można podzielić budynki na następujące grupy:

- budynki wyróżniające się architektonicznie - około 15%

- budynki przeciętne - około 72%

- budynki szpecące - około 10%

- grupa budynków z trudnościami do przypisania do poszczególnych grup około 3%

Wśród budynków z pierwszej grupy można wyodrębnić:

- budynki wybitne (jak na miejscową i lokalną architekturę), do których można zaliczyć budynki:

ul.Piłsudskiego 24a, ul.Piłsudskiego 46; ul.Kolejowa 2 (dworzec kolejowy), ul.Kolejowa17, ul.Spółdzielcza 2, ul.Spółdzielcza 6, Rynek 12, ul.Kościelna 10 (kościół).

- budynki wartościowe: ul.Piłsudskiego 18, 38, 40/42, 54, 56; ul.Kościuszki 3, ul.Kolejowa 24, ul.Spółdzielcza 29, ul.Kilińskiego 2, 3, ul.Słowackiego 9, ul.Niska 1, ul.Kościelna 1, 7, 10 (rozbudowa kościoła); ul.Iłżecka 16/18, 39.

- budynki wyróżniające się architektonicznie (z ciekawymi elementami): ul.Piłsudskiego 13, 26 (oficyny), 28/30, 56, 58; ul.Kościuszki 5, 15; ul.Dworcowa 3; ul. Krótka 9; ul.Spółdzielcza 27; ul.Kilińskiego 14, 16/18, 17; ul.Słowackiego 17a, 17b, 17d, 19a, 21; ul.Wysoka 16, 20; ul.Iłżecka 19; ul.Targowa 7, 9; Al. Armii Krajowej 1a.

Do budynków nieudanych architektonicznie (głównie to projekty z ostatnich lat) należą: ul.Piłsudskiego 24 i 24 w głębi, 33, 41, 46c; ul.Kilińskiego 5, 6, 7; ul.Niska 3; ul.Wysoka 10; Rynek 2, 15, 16; ul.Iłżecka 9,11.

Na szczególną naganę zasługują budynki drastycznie zmienione przez użytkowników: Rynek 17, 28, 35, 39/40, 41; ul.Piłsudskiego 50; ul.Iłżecka 20.

Niedostatki wierzbnickiej urbanistyki maskuje zieleń. Jest to głównie zieleń przydomowa ogrodowa, gdzieniegdzie występują skupiska zieleni wysokiej o dzikim charakterze. Wyjątki stanowią obsadzenia osiedla przy ul.Waryńskiego (zieleń osiedlowa) oraz przy szkole podstawowej - topole, które w widokach od południa są tłem dla środkowej części Wierzbnika.

Obsadzenia przyuliczne występują przy ul.Kościelnej (powyżej kościoła), ul.Kilińskiego oraz przy

ul.Kolejowej (raczej zieleń ochronna niż szpaler).

Drzewostany o wysokich walorach przyrodniczych zgrupowane są przy kościele.

W granicach opracowania znajdują się następujące obszary funkcjonalne:

B 35 MNU - 35,0 ha - Osiedle budownictwa mieszkaniowego o niskiej intensywności "Stare Miasto". Z usług ponadpodstawowych: projektowane przedszkole 4 oddziałowe, istniejąca szkoła podstawowa nr 10, przychodnia rejonowa, ciąg usług handlowych w parterach budynków wzdłuż ul. Marszałka Piłsudskiego i ul. Iłżeckiej. Z usług ponadpodstawowych: kino "Robotnik", bank spółdzielczy, kościół parafialny z urządzeniami towarzyszącymi do adaptacji. Liceum Ekonomiczne do przeniesienia. Projektowany zespół usługowo-handlowy w północnej i południowej pierzei Rynku o programie dostosowanym do obsługi ludności dojeżdżającej do Starachowic. Cały teren wymaga generalnego uporządkowania i częściowej wymiany istniejącej zabudowy, którą należy dostosować do skali i historycznego układu urbanistycznego. Wymagane uzgodnienia z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Rynek przewidziany do wyłączenia z ruchu komunikacji masowej po zrealizowaniu ciągu komunikacyjnego ul. Kolejowej z ul. Polną.

B 11 MW - w północnej części opracowania (rejon ulicy Słowackiego - istniejące budynki jednorodzinne i ulicy Waryńskiego - osiedle punktowców) - ... Istniejące osiedle mieszkaniowe "Skarpa". Istniejąca zabudowa jednorodzinna do wyburzenia. Przewidywane budownictwo wielorodzinne wraz z budynkami obsługi.

B 37 MW - rejon ulicy Górnej - ... Istniejące osiedle mieszkaniowe "Skarpa". Istniejąca zabudowa jednorodzinna do wyburzenia lub adaptacji wg planu realizacyjnego. Tereny tymczasowego ogródka działkowego przeznaczone pod parkingi dla osiedli "Wierzbnik I i II"

B 38 UR - rejon targowiska 1,5 ha - Teren pod usługi rzemieślnicze - motoryzacyjne. Granica terenu zostanie uściślona na etapie planu realizacyjnego węzła drogowego.

B 42 ZP - rejon cmentarza przy ulicy Iłżeckiej.

D 8 KK - tereny kolejowe.

Plansza decyzyjna studium wyodrębnia na terenie opracowania jednostki strukturalne:

B 9 - zachodnia część t.z.n. za ulicami Piłsudskiego i Kilińskiego;

B 10.2 - teren pomiędzy ulicami Kilińskiego, Wysoką, Rynkiem, Kościelną, Al. Armii Krajowej;

B 11 - teren pomiędzy ulicami Piłsudskiego, Wysoką, Rynkiem, Kościelną, Al. Armii Krajowej, Iłżecką, torami kolejki wąskotorowej (za wiaduktem) oraz linią kolejową (ul. Spółdzielcza i Kolejowa);

B 12 - rejon ul. Górnej (ponad Al. Armii Krajowej);

D 2 - tereny kolejowe (oraz pas pomiędzy torami a rzeką Kamienną).

Na planszy operacyjnej Studium Wierzbnik oznaczony jest jako centrotwórczy ośrodek usługowy, powiązany głównymi kierunkami miejskich ciągów rowerowych i dla pieszych z pozostałymi podobnymi ośrodkami (w proj. centrum, Starachowice Dolne, os. Południe). W rejonie ul. Kolejowej oraz ponad Rynkiem znajdują się obszary projektowanego systemu terenów zieleni miejskiej, ciągów dla pieszych i rowerowych. Ponadto cały teren opracowania znajduje się w strefie projektowanego śródmiejskiego obszaru mieszkaniowo-usługowego oraz w obszarze działań związanych z ochroną środowiska.

Plan ogólny był sporządzany na przełomie lat 80 i 90-tych (na podstawie wcześniejszych planów). Jest, jak tego rodzaju plany zbyt ogólny. Korekcie powinny ulec granice obszarów funkcjonalnych, tak aby dopasować je do obecnego zagospodarowania, jak i również możliwości realizowania i inwestowania. Dotyczy to głównie projektowanej (słusznie) trasy W-Z wzdłuż linii kolejowej, rejonu ul. Słowackiego (zabudowa wymagająca analiz), rejonu ul. Górnej (miejsce zbyt atrakcyjne na parkingi osiedlowe) oraz targowiska (usługi rzemieślniczo-motoryzacyjne w pobliżu zabudowy mieszkalnej i na widoku z wiaduktu).

Studium również jest zbyt ogólne, mimo że są zapisy o modernizacji i opracowaniu koncepcyjnym razi brak zapisów szczegółowych oraz terenów objętych planami miejscowymi (nie wspominając o konkursach).

W Starachowicach i okolicy występuje bardzo duża stopa bezrobocia (do 25% - jedna z większych w kraju). To rzutuje na stan majątkowy mieszkańców, pojawianie się patologii społecznej w tym między innymi: kradzieże, alkoholizm, narkomania, bezdomność. Wymienione wyżej problemy są ściśle powiązane i wzajemnie się ze sobą splatają. Wydaje się, że problemy te są bardziej widoczne właśnie w najstarszej części miasta, ponieważ Wierzbnik zamieszkiwany jest przez starszą i mniej zamożną ludność w porównaniu z innymi częściami Starachowic.

Ponadto lokalizacja targowiska, dworca kolejowego i przystanków PKS sprawia, że obszar ten jest bardziej narażony na negatywne zjawiska typu kradzieże, rozboje, akty wandalizmu.

Działki w śródmieściu należą do najdroższych w mieście. Ceny działek uzbrojonych kształtują się na poziomie 22 - 25 zł za m2 (maksymalnie 30 zł). Ceny działek nieuzbrojonych wynoszą ok. 8 zł za m2 (maks. 10 zł). Mimo, że teren jest w pełni wyposażony w media techniczne na terenie opracowania znajdują się działki nie uzbrojone, a nawet rolne.

Trudności na rynku nieruchomości (w związku z tym racjonalne wykorzystanie działek) stanowią historyczne utrwalone podziały własnościowe i nieuporządkowane stany własności części gruntów.

13. CEL OPRACOWANIA

13.1. Uzyskanie na podstawie przeprowadzonych analiz rozwiązania łączącego wysokie walory krajobrazowe z poprawą układu komunikacyjnego, realnością techniczną i nową ofertą inwestycyjną w atrakcyjnym rejonie miasta;

13.2. Określenie zasad, metod i środków kształtowania ładu przestrzennego przy głównym założeniu realizacji ulic odciążających Rynek oraz stworzenia pasażu handlowego;

13.3. Opracowanie zasad operacyjnych i dysponowania terenem;

13.4. Szczegółowe rozwiązania elewacyjne (wytyczne konserwatorskie) dla zabudowy Rynku.

14. IDEA OPRACOWANIA

- Teren opracowania jest jednym z najcenniejszych obszarów miejskich ze względu na historyczny układ urbanistyczny, lokalizację (kościół, dworzec, targowisko), program usługowy oraz eksponowane położenie w dolinie rzeki Kamiennej.

- Teren jest obecnie niedoinwestowany, utrwalają się nieekonomiczne, historyczne podziały własnościowe terenów niezabudowanych.

14.2. TEZA

- Istnieje możliwość poprawy istniejącego układu komunikacyjnego i przestrzennego.

- Możliwe jest wykorzystanie obszarów niezabudowanych pod nowe inwestycje (indywidualne i miejskie),

zwiększenie dostępności komunikacyjnej, a korzystne położenie mogą nadać temu miejscu prestiżowy w skali miasta charakter, a co za tym idzie doprowadzić do podniesienia wartości terenu.

- Należy powiązać tereny zieleni i usług z zielenią towarzyszącą; znajdujące się pomiędzy starą częścią miasta a zabudową osiedlową.

15.1. Kontynuacja śródmiejskiego charakteru zabudowy we wszelkich uzupełnieniach;

15.2. Wprowadzenie nowej zabudowy w układzie prostopadłym (grzebieniowym) ponad ul.Piłsudskiego i ul.Wysoką adaptując w ten sposób historyczny układ dróg;

15.3. Zasada płynności przechodzenia charakteru zabudowy (w części zachodniej opracowania): zabudowa przyuliczna - oficyny - zabudowa intensywna - zabudowa jednorodzinna punktowa - zabudowa wielorodzinna punktowa - zabudowa osiedlowa;

15.4. Ogólnie obowiązująca wysokość zabudowy: do gzymsu 6,5 m, do kalenicy 10 m - w tym nadbudowy budynków parterowych (z wyjątkami oznaczonymi w planie);

15.5. Kompozycja zieleni (np. tło i kulisy kościoła) i zabudowy jako elementy kształtowania panoram i widoków z innych części miasta;

1.Budowa dolnej (w układzie miasta) trasy"W-Z" tzn. ciągu: ul.Piłsudskiego - ul.Kolejowa - ul.Spółdzielcza - przebicie do ul.Polnej (trasa związana z odciążeniem Rynku i ul.Iłżeckiej) - z poszerzeniem przed dworcem;

2.Nowe połączenie trasy W-Z z trasą N-S ( przebudowa ul.Ciasnej i połączenie jej z ul.Iłżecką przy skrzyżowaniu z trasą N-S), połączenie to może stanowić pierwszy etap przebudowy trasy W-Z;

3.Budowa ulicy łączącej Al.Armii Krajowej z ul.Wojska Polskiego ( poniżej os.Skarpa i boiska szkoły ZDZ);

4.Budowa drugiej jezdni wiaduktu oraz drugiej jezdni Al. Armii Krajowej (do przyszłego Centrum).

1.Stworzenie dzielnicy mieszkaniowej z programem usługowym obsługującym ten rejon miasta w powiązaniu z innymi częściami miasta;

2.Uwarunkowania historyczne oraz komunikacyjne (PKP, PKS, układ drogowy) kwalifikują ten teren do stworzenia centrum targowo-handlowego (centrum usługowo-administracyjne jest planowane przy Alei Armii Krajowej);

3.Stworzenie pasa zieleni ( staw - park - szlakowisko - zieleń osiedlowa - pływalnia - szkoła ZDZ - zieleń osiedlowa - SP 10 - teren kościelny - gimnazjum - dolina Młynówki).

1.Wykorzystanie historycznego ciągu komunikacyjnego ulic Piłsudskiego - Niskiej - Rynku - Iłżeckiej na pasaż handlowo-usługowy (po wycofaniu ruchu kołowego);

2.Uzupełnienie tkanki miejskiej (bud. plombowe) w okolicy Rynku i ulic dojazdowych;

3.Uporządkowanie i sanacja oficyn budynków (przy Rynku, ul.Wysokiej i ul.Piłsudskiego);

4.Nowa zabudowa jednorodzinna wysokiej intensywności (bud. szeregowe) powyżej ul.Piłsudskiego ;

5.Zachowanie podmiejskiego charakteru zabudowy przy ul.Słowackiego (pomiędzy nową ulicą (pkt.16.1.3.) a os.Skarpa);

6.Uzupełnienie zabudowy między ulicami: Krętą, Iłżecką, Spółdzielczą;

7.Wykorzystanie terenu obecnego targowiska pod zabudowę usługową;

8.Teren za wiaduktem w rejonie trasy W-Z do wykorzystania na cele usługowe - powiązanie z zab. pkt. 7;

9.Wymiana zabudowy przy ul.Iłżeckiej - w związku z przebudową